Chuyên trang ẩm thực của Anh xếp hạng những loại hạt tốt nhất thế giới, trong đó hạt điều xếp ở vị trí thứ 3. Tại Việt Nam, cây điều được trồng nhiều ở Tây Nguyên.
Điều từ lâu đã được xem là một trong những loại nông sản quý giá bậc nhất của Việt Nam, không chỉ bởi giá trị dinh dưỡng cao mà còn vì vị béo bùi đặc trưng, góp mặt trong vô số món ăn ngon và sản phẩm xuất khẩu mang lại nguồn thu lớn cho người trồng. Sau khi thụ phấn, quả điều sẽ chín trong khoảng từ 2 đến 3 tháng, và đây cũng là thời điểm lý tưởng để thu hoạch.
Hạt điều (tên khoa học Anacardium occidentale) là phần nhân của quả điều, thuộc họ Đào lộn hột, có nguồn gốc từ Brazil nhưng hiện đã được trồng rộng rãi tại nhiều quốc gia nhiệt đới. Cây điều có thân gỗ nhỏ, chiều cao trung bình từ 6–12m, tán rộng, lá lớn và dày. Hoa điều nhỏ, màu hồng nhạt, mọc thành chùm.
Quả điều khá đặc biệt khi gồm hai phần: phần quả giả (hay còn gọi là táo điều) có màu vàng hoặc đỏ, vị chua ngọt và mùi thơm đặc trưng; còn phần hạt thật nằm ở phía dưới, có lớp vỏ cứng bao bọc nhân trắng bên trong – chính là phần hạt điều mà chúng ta thường sử dụng.
Ở Việt Nam, cây điều được trồng nhiều tại các tỉnh Đông Nam Bộ và Tây Nguyên – nơi có điều kiện khí hậu nắng nóng, ít mưa và đất đỏ bazan màu mỡ. Những địa phương nổi bật có thể kể đến như Đồng Nai, Đắk Lắk hay Gia Lai. Đặc biệt, Đồng Nai được mệnh danh là “thủ phủ hạt điều” của cả nước, với diện tích trồng lớn và sản lượng dẫn đầu, đồng thời là trung tâm chế biến, xuất khẩu hạt điều lớn nhất Việt Nam.
Hạt điều sau khi thu hoạch phải trải qua nhiều công đoạn chế biến công phu như phơi khô, tách vỏ cứng, sấy và bóc lớp vỏ lụa bên ngoài mới thu được phần nhân trắng ngà. Chính quá trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ và kỹ thuật cao, bởi lớp vỏ hạt điều có chứa nhựa dễ gây bỏng da. Nhờ vậy, hạt điều thành phẩm không chỉ đảm bảo an toàn mà còn giữ được hương vị thơm ngon đặc trưng.
Về mặt ẩm thực, hạt điều là nguyên liệu vô cùng linh hoạt. Khi rang chín, hạt có màu vàng nhạt đẹp mắt, vị béo bùi, giòn tan và mùi thơm hấp dẫn. Người Việt thường sử dụng hạt điều trong nhiều món ăn như gà xào hạt điều, bò xào hạt điều hay tôm rang hạt điều – vừa tăng độ ngon, vừa tạo điểm nhấn sang trọng cho món ăn. Ngoài ra, hạt điều rang muối, tẩm mật ong hay sấy bơ cũng là những món ăn vặt được ưa chuộng, đặc biệt trong các dịp lễ Tết.
Hiện nay, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu hạt điều hàng đầu thế giới, với sản phẩm có mặt tại nhiều thị trường lớn như Mỹ, châu Âu và Trung Đông. Không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể, ngành điều còn góp phần tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động trong khâu trồng trọt, thu hoạch và chế biến.
Cây điều là loại cây công nghiệp dễ trồng, thường được trồng bằng phương pháp ghép để đảm bảo năng suất và chất lượng đồng đều. Sau khi trồng, cần tưới nước giữ ẩm trong giai đoạn đầu, kết hợp làm cỏ, bón phân định kỳ và tỉa cành để cây phát triển cân đối. Trong quá trình sinh trưởng, cần chú ý phòng trừ sâu bệnh như sâu đục thân, bệnh thán thư để tránh ảnh hưởng đến năng suất. Sau khoảng 3–4 năm, cây điều bắt đầu cho thu hoạch và có thể khai thác ổn định trong nhiều năm nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật.
Trên thị trường, giá hạt điều thô thường dao động khoảng từ 25.000 – 35.000 đồng/kg tùy thời điểm, chất lượng và vùng trồng. Trong khi đó, hạt điều đã qua chế biến (nhân điều) có giá cao hơn nhiều, phổ biến từ 200.000 – 300.000 đồng/kg, rang muối hoặc tẩm vị có thể lên tới 400.000 đồng/kg.
