Nhắc đến những sản vật tiến vua của Việt Nam, không thể không kể đến chuối ngự Đại Hoàng. Xuất phát từ làng Đại Hoàng, xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình, giống chuối này là niềm tự hào của người dân địa phương, nổi tiếng bởi hương vị thơm ngon.
Theo tương truyền, vào thời nhà Trần, khi vua ghé thuyền về thăm phủ Thiên Trường, người dân làng Đại Hoàng đã dâng lên một buồng chuối chín vàng óng. Sau khi thưởng thức, nhà vua vô cùng yêu thích bởi vị ngọt thanh, hương thơm đặc biệt, càng ăn càng thấy ngon. Từ đó, vua ban thưởng và truyền cho dân làng nhân rộng giống chuối này để dâng tiến triều đình. Cũng vì vậy mà loại chuối này được gọi là chuối “ngự”, hay còn gọi là chuối “tiến vua”.
Khác với nhiều loại chuối thông thường, chuối ngự Đại Hoàng có kích thước khá nhỏ, mỗi quả chỉ dài khoảng 8 – 10 cm, đường kính từ 1,5 – 2 cm. Dáng quả thon gọn, cân đối. Khi chín, vỏ chuối mỏng chuyển sang màu vàng óng đẹp mắt, phần ruột có màu vàng nghệ hấp dẫn. Thịt chuối chắc, dẻo mà vẫn giữ được độ giòn nhẹ, không bị bở như nhiều giống chuối khác. Đặc biệt, chuối ngự có mùi thơm rất riêng, thanh nhẹ nhưng lan tỏa, khiến người thưởng thức khó có thể quên.
Một điểm thú vị của chuối ngự Đại Hoàng là ở đầu quả thường có một chùm “râu” nhỏ, đặc điểm hiếm thấy ở các giống chuối khác. Chính chi tiết này đã trở thành dấu hiệu nhận diện đặc trưng, góp phần tạo nên sự khác biệt cho chuối ngự. Dù giống chuối này đã được mang đi trồng ở nhiều nơi, nhưng hương vị đặc trưng “chuẩn Đại Hoàng” vẫn rất khó tái tạo.
Chuối ngự Đại Hoàng nay đã phát triển thành nhiều loại khác nhau. Chuối ngự trắng có quả to hơn, vỏ vàng tươi, thịt mềm và hương thơm nhẹ nên được thị trường ưa chuộng. Chuối ngự trâu cũng có quả lớn nhưng chất lượng không cao, vị kém đậm đà. Đặc biệt, chuối ngự mít được xem là loại quý nhất, với quả nhỏ, vỏ vàng sậm, thịt hồng nhạt, hương thơm nồng nàn và vị ngọt thanh đặc trưng mà hiếm loại chuối nào sánh được.
Để có được những buồng chuối ngự chất lượng, người trồng phải rất tỉ mỉ trong kỹ thuật chăm sóc. Chuối ngự thích hợp sinh trưởng ở nhiệt độ từ 26 – 28°C và cần lượng nước ổn định, chú ý trong giai đoạn phân hóa mầm, ra hoa và kết quả. Do đặc điểm thân cây cao, mảnh và giòn, cây rất dễ bị gãy đổ khi gặp gió lớn hoặc mưa nhiều, vì vậy cần có cột chống khi cây trổ buồng.
Bên cạnh đó, việc kiểm soát số lượng mầm trong mỗi bụi chuối cũng rất quan trọng. Người trồng thường chỉ giữ lại một cây mẹ và hai cây con để đảm bảo dinh dưỡng cho cây phát triển tốt. Chuối ngự không phù hợp với việc bón phân tươi, phân đạm chỉ nên sử dụng ở giai đoạn đầu, nếu bón muộn dễ làm nứt vỏ và ảnh hưởng đến chất lượng quả.
Loại chuối này trồng 9-10 tháng sẽ cho thu hoạch. Thời điểm từ đầu tháng 10 âm lịch là giai đoạn quan trọng để chăm sóc chuối nhằm cho thu hoạch đúng dịp Tết Nguyên đán – thời điểm chuối ngự có giá trị kinh tế cao nhất, thường cao gấp nhiều lần so với ngày thường. Tuy nhiên, việc trồng chuối cũng gặp không ít khó khăn do điều kiện thời tiết, đặc biệt là mưa lớn gây úng nước, làm thối rễ và ảnh hưởng đến sự phát triển của cây. Vì vậy, người trồng cần chủ động thoát nước và chăm sóc phục hồi kịp thời.
Ngoài kỹ thuật trồng, công đoạn dấm chuối cũng đóng vai trò quan trọng để tạo ra những quả chuối chín đẹp, giữ được màu sắc và hương vị đặc trưng. Nhiều hộ dân còn xây dựng lò dấm bằng vách đất để đảm bảo chất lượng chuối khi đưa ra thị trường.
Theo khảo sát, trên thị trường loại chuối tiến vua này được bán với giá khoảng 70.000 đồng/kg. Dịp cuối năm giá đắt hơn nhiều nhưng vẫn đắt khách.
