Nhắc đến các loại quả đặc sản của miền Tây Nam Bộ không thể không nhắc tới sa kê. Loại quả này chinh phục thực khách nhờ phần thịt dày, vị bùi béo và khả năng chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn.
Sa kê hay còn gọi là sake, thuộc họ dâu tằm, có thân gỗ lớn, tán rộng và tuổi thọ cao. Trước đây, người dân chủ yếu trồng sa kê để lấy bóng mát hoặc làm cây cảnh trong vườn nhà, bờ rào. Mỗi khi đến mùa, quả chín nhiều đến mức không ăn hết, thậm chí rụng đầy gốc.
Tuy nhiên vài năm gần đây, sa kê bất ngờ trở thành mặt hàng được nhiều người tiêu dùng ở các thành phố lớn tìm mua. Nhờ mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử, loại quả dân dã này dần được biết đến rộng rãi hơn, tạo đầu ra ổn định cho người trồng.
Về hình dáng, sa kê khá dễ khiến người ta nhầm lẫn với mít non. Quả có lớp vỏ màu xanh, bề mặt nổi các gai nhỏ li ti. Khi còn non, phần gai nhọn và sít nhau, nhưng khi già sẽ nở đều và mềm hơn. Quả trưởng thành thường nặng từ 700 gram đến hơn 1 kg, có những quả đạt gần 2 kg.
Điểm đặc biệt của sa kê nằm ở phần ruột. Khi bổ ra, thịt quả có màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, cấu trúc đặc và gần như không có hạt. Sau khi chế biến, phần thịt trở nên mềm bở, thơm và có vị béo bùi rất riêng.
Nhiều người lần đầu thưởng thức thường nhận xét hương vị sa kê có nét giống khoai tây, khoai môn hoặc hạt dẻ. Tuy nhiên, sa kê lại mang mùi thơm nhẹ đặc trưng cùng vị ngọt thanh tự nhiên khiến món ăn trở nên hấp dẫn hơn. Chính sự hòa quyện giữa độ bùi, độ dẻo và vị ngọt dịu đã giúp loại quả này ngày càng được yêu thích.
Từ sa kê có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau. Đơn giản nhất là luộc hoặc hấp chín rồi ăn trực tiếp. Ngoài ra, người miền Tây còn dùng sa kê để nấu canh xương, hầm với thịt gà, chiên giòn, nấu chè hoặc làm bánh. Những lát sa kê chiên vàng ruộm bên ngoài, mềm bùi bên trong là món ăn vặt được nhiều người yêu thích.
Sa kê thường xuất hiện nhiều trên thị trường từ khoảng tháng 6 đến tháng 9 hằng năm. Vào đầu vụ, giá có thể dao động từ 50.000 – 60.000 đồng/kg. Khi bước vào chính vụ, nguồn cung dồi dào hơn nên giá giảm còn khoảng 35.000 – 45.000 đồng/kg tùy chất lượng và kích cỡ quả.
Hiện nay, không ít hộ dân miền Tây đã mở rộng diện tích trồng sa kê để bán trái thương phẩm. Loại cây này được đánh giá khá dễ trồng, ít sâu bệnh và thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nóng ẩm.
Sa kê có thể nhân giống bằng hạt, chiết cành hoặc tách chồi từ rễ. Tuy nhiên, phương pháp chiết cành và cây ghép được áp dụng phổ biến hơn vì giúp cây sinh trưởng nhanh, giữ được đặc tính của cây mẹ và cho trái sớm. Nếu trồng bằng cây ghép hoặc chiết cành, sau khoảng 2,5 đến 3 năm cây đã bắt đầu cho thu hoạch. Trong khi đó, cây trồng từ hạt thường mất từ 4 đến 5 năm mới ra trái.
Cây sa kê ưa đất tơi xốp, thoát nước tốt và nhiều ánh nắng. Sau khi trồng, người dân chủ yếu chăm sóc bằng cách bón phân hữu cơ định kỳ, cắt tỉa cành và giữ độ ẩm phù hợp cho đất. Nhờ bộ rễ khỏe, ăn sâu và lan rộng nên cây có khả năng chống chịu khá tốt trước thời tiết khắc nghiệt.
Từ khi cây ra hoa đến lúc thu hoạch quả thường kéo dài khoảng 3 tháng. Cây trưởng thành có thể cho hàng trăm quả mỗi năm. Nhiều nhà vườn cho biết những cây lớn, được chăm sóc tốt có khả năng cho trái liên tục nhiều đợt trong năm, mang lại nguồn thu ổn định.
