Từng mọc hoang đầy trong những cánh rừng Tây Bắc, quả mắc sim nay lại trở thành món ăn vặt lạ miệng được nhiều người thành phố săn tìm mỗi khi vào mùa. Cái vị chua chát khé cổ tưởng khó ăn, vậy mà khi kết hợp với củ đậu, nhót xanh rồi chấm chẩm chéo cay thơm, thứ quả rừng dân dã ấy lại khiến nhiều người thích mê mẩn.
Không chỉ được người vùng cao hái về thưởng thức, vài năm gần đây mắc sim còn được mang xuống phố bán khắp chợ mạng, trở thành đặc sản hút khách của núi rừng Tây Bắc.
Mắc sim còn được gọi là khế rừng, khế mèo hay mắc sin, là loại quả quen thuộc với đồng bào vùng cao ở Sơn La, Điện Biên, Lai Châu… Cây mắc sim thuộc dạng dây leo, thường mọc hoang ở ven rừng, nương đồi hoặc được người dân trồng làm hàng rào quanh nhà. Trước kia, loại cây này chủ yếu được trồng để lấy bóng mát, làm cảnh hoặc ngăn gia súc, ít ai nghĩ có ngày quả mắc sim lại trở thành món ăn vặt được săn đón như hiện nay.
Thoạt nhìn, mắc sim khá giống quả mướp đắng mini với lớp vỏ xanh xù xì, hơi ráp tay. Mùa hoa thường bắt đầu từ khoảng tháng 9, tháng 10 và đến cuối tháng 10, đầu tháng 11 là thời điểm quả cho thu hoạch nhiều nhất. Người dân vùng cao cho biết mắc sim ngon nhất là lúc còn xanh non. Khi bổ ra, quả chảy rất nhiều nhựa trắng, phải để bớt nhựa mới có thể ăn được.
Điều khiến mắc sim trở nên đặc biệt chính là hương vị rất riêng. Quả có vị chua gắt, hơi chát và khé cổ, ăn lần đầu dễ khiến nhiều người “nhăn mặt”. Thế nhưng cũng giống như nhót xanh hay cóc non, càng ăn lại càng cuốn. Người dân Tây Bắc thường hái mắc sim về rửa sạch, ngắt cuống cho chảy bớt nhựa rồi thái lát mỏng, ăn kèm củ đậu, nhót xanh, táo mèo và chấm chẩm chéo cay nồng. Vị chua chát của mắc sim hòa quyện cùng vị ngọt thanh của củ đậu, chút cay tê của mắc khén tạo nên món ăn vặt hấp dẫn khó quên.
Ngoài cách ăn tươi, những quả mắc sim già hơn còn được người dân gọt bỏ lớp vỏ ngoài rồi trộn cùng tỏi, ớt, rau mùi, muối và bột ngọt. Hỗn hợp này có thể ăn cùng rau sống hoặc dùng với cơm nóng, mang hương vị rất đặc trưng của núi rừng Tây Bắc.
Những năm gần đây, mắc sim bắt đầu nổi tiếng hơn nhờ mạng xã hội và các hội nhóm bán đặc sản vùng miền. Tại thành phố Sơn La hay Hà Nội, không khó để bắt gặp những túi mắc sim được cắt lát sẵn, đóng hộp kèm củ đậu và chẩm chéo. Nhiều người bán cho biết loại quả này đặc biệt hút khách là dân văn phòng và du khách thích khám phá đồ ăn lạ.
Chị Hạnh (người bán đặc sản Tây Bắc trên chợ mạng) chia sẻ: "Vào mùa cao điểm, mỗi ngày tôi bán được vài chục cân mắc sim cùng củ đậu. Nhiều khách mua theo combo vì tiện thưởng thức ngay. Giá bán dao động khoảng 40.000-50.000 đồng/kg, có nơi bán theo chùm 5 quả với giá từ 10.000-15.000 đồng. Loại quả này được các chị em văn phòng yêu thích bởi hương vị lạ miệng và cảm giác "ăn là ghiền"".
Không chỉ hái trong rừng, hiện nay một số hộ dân vùng cao đã bắt đầu chủ động trồng mắc sim để bán quả. Do cây dễ sống, ít sâu bệnh và phù hợp với khí hậu miền núi nên việc chăm sóc khá đơn giản. Người dân thường trồng cây quanh nương đồi, ven hàng rào hoặc cho leo trên giàn. Cây ưa đất tơi xốp, thoát nước tốt và phát triển mạnh trong điều kiện tự nhiên.
Mắc sim chủ yếu được nhân giống bằng hạt hoặc giâm dây. Sau khoảng một đến hai năm trồng, cây bắt đầu cho quả. Vào mùa thu hoạch, người dân chỉ cần hái quả non bán cho thương lái hoặc các đầu mối chuyên bán đặc sản Tây Bắc. Dù chưa được trồng đại trà nhưng loại cây này đang mang lại thêm nguồn thu nhập cho nhiều hộ dân miền núi, nhất là vào dịp cuối năm khi nhu cầu thị trường tăng cao.
