Gần đây, trên các diễn đàn ẩm thực, hình ảnh một loại quả có lớp vỏ màu vàng cam pha đỏ tím, hình dáng giống na nhưng bề mặt nhẵn hơn đã thu hút sự chú ý của nhiều người. Không ít cư dân mạng nhầm đây là quả bình bát, trong khi thực tế đó là quả nê – một loại trái cây thuộc họ na có tên khoa học là Annona reticulata.
Quả nê còn được gọi bằng nhiều tên khác như nê rừng, na rừng, lục bát, bình bát sữa hay bình bát gò tùy từng địa phương. Loại cây này xuất hiện khá nhiều ở các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và một số vùng trung du, miền núi phía Bắc. Trước đây, cây mọc tự nhiên ở bìa rừng, ven đồi hoặc trong các khu vườn, bờ rào của người dân. Tuy nhiên, do diện tích cây ngày càng thu hẹp nên hiện nay quả nê trở nên khá hiếm trên thị trường.
Điểm dễ nhận biết nhất của quả nê là lớp vỏ nổi thành những ô mắt lưới đặc trưng. Khi còn non, quả có màu xanh, đến lúc chín chuyển sang vàng, vàng cam hoặc đỏ tím tùy giống. Trái thường có kích thước lớn hơn quả na ta, phần thịt mềm mịn, màu kem vàng và chứa nhiều hạt đen bóng.
Những người từng thưởng thức nhận xét quả nê có hương thơm rất riêng, đậm và quyến rũ hơn nhiều loại quả cùng họ. Vị của nê không ngọt sắc như na dai mà ngọt thanh, béo nhẹ, phần thịt bở và mềm nên gần giống na bở. Khi ăn, thịt quả gần như tan ngay trong miệng. Nhiều người còn thích dầm nê với đường và đá lạnh để tạo thành món giải khát thơm mát trong những ngày hè nóng bức.
Ngoài ăn tươi, quả nê còn được dùng để làm kem, sinh tố hoặc pha nước giải khát. Tuy nhiên, loại quả này có khá nhiều hạt và phần cơm bám chặt vào hạt nên việc ăn đòi hỏi sự kiên nhẫn. Bù lại, hương vị đặc biệt của nó khiến nhiều người sẵn sàng tìm mua mỗi khi vào mùa.
Không chỉ hấp dẫn bởi mùi vị, quả nê còn chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Phần thịt quả giàu vitamin C giúp tăng cường sức đề kháng và chống oxy hóa. Bên cạnh đó còn có vitamin A, vitamin B6, kali, magie và chất xơ, góp phần hỗ trợ hệ tiêu hóa, tim mạch và quá trình trao đổi chất của cơ thể. Hàm lượng chất xơ tự nhiên trong quả cũng giúp tạo cảm giác no lâu và hỗ trợ hoạt động của đường ruột.
Hiện nay, bên cạnh nguồn quả thu hái từ tự nhiên, nhiều hộ dân đã bắt đầu nhân giống và trồng cây nê trong vườn nhà hoặc trên các vùng đất đồi. Cây khá dễ thích nghi, chịu hạn tốt và không đòi hỏi nhiều công chăm sóc. Nê phát triển phù hợp ở những nơi đất tơi xốp, thoát nước tốt và có nhiều ánh nắng.
Cây có thể được nhân giống bằng hạt hoặc ghép cành. Sau khi gieo khoảng vài tuần, hạt bắt đầu nảy mầm và phát triển thành cây con. Nếu được chăm sóc tốt, cây có thể cho quả sau một năm trồng. Nhiều nhà vườn hiện còn ghép nê với các giống na khác nhằm nâng cao năng suất và chất lượng quả.
Nhờ khả năng sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh và thích hợp với điều kiện đất đồi, cây nê đang được một số hộ dân ưu tiên trồng. Ngoài mục đích lấy quả, cây còn được trồng làm cây bóng mát trong vườn bởi tán lá xanh quanh năm.
Mùa quả nê thường kéo dài từ khoảng tháng 3 đến tháng 5 hằng năm. Đây cũng là thời điểm trên các chợ mạng xuất hiện những lời rao bán với giá từ 50.000-75.000 đồng/kg, tùy chất lượng và nguồn gốc. Dù không phổ biến như na hay mãng cầu, quả nê vẫn được nhiều người tìm mua bởi hương vị độc đáo và cảm giác hoài niệm về những loại trái cây dân dã của một thời.
