Những ngày này, trên chợ mạng đang rao bán một loại quả có màu đỏ sẫm đặc quánh, nhìn thoáng qua giống như máu tươi, đó là quả máu.
Loại quả đặc biệt này có nguồn gốc từ các khu rừng tự nhiên ở Quảng Ninh. Từ lâu, nó đã gắn bó với đời sống người dân miền núi, nhưng chỉ trong vài năm gần đây mới bắt đầu được nhiều người biết đến rộng rãi nhờ màu sắc độc đáo và hương vị khác lạ. Với phần ruột đỏ sẫm, sánh và bắt mắt, quả máu nhanh chóng trở thành một trong những loại quả rừng được “săn lùng” mỗi khi vào mùa.
Cây máu là một loài dây leo thân gỗ, thường mọc hoang trong rừng sâu hoặc leo bám trên các cây lớn như mít, keo và nhiều loại cây rừng khác. Cây có lá hình thon dài, xanh quanh năm, gân lá rõ ràng. Mùa sinh trưởng của cây kéo dài từ khoảng tháng 2 đến tháng 6, trong đó quả chín rộ vào cuối tháng 6 và đầu tháng 7 hằng năm. Khi còn non, chùm quả có màu xanh như nho; khi chín, quả chuyển dần sang hồng, đỏ rồi tím đen rất dễ nhận biết.
Quả máu mọc thành chùm nhỏ, mỗi quả chỉ bằng đầu ngón tay, hình bầu dục. Khi ăn, người ta bóp nhẹ để lớp vỏ mềm ra, sau đó nặn phần dịch đỏ bên trong ra thưởng thức. Chính lớp dịch này có màu đỏ sẫm đặc trưng, trông như máu tươi, tạo nên tên gọi dân dã “quả máu”. Vị của quả chua nhẹ, xen chút ngọt thanh, mang lại cảm giác mát và dễ ăn, khác biệt hoàn toàn so với các loại quả chua phổ biến như sấu, cóc hay dâu da.
Nhờ hương vị lạ miệng và màu sắc độc đáo, quả máu đặc biệt được trẻ em vùng cao yêu thích. Người dân địa phương còn truyền miệng rằng loại quả này có tác dụng bổ máu, làm đẹp da và tốt cho phụ nữ sau sinh. Tuy nhiên, những công dụng này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian, hiện chưa có nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh rõ ràng.
Không chỉ ăn tươi, quả máu còn được dùng để ngâm rượu. Trước khi ngâm, người ta thường khía nhẹ quả theo hình dấu cộng rồi cho vào bình thủy tinh, đổ rượu trắng vào ngâm trong khoảng 2–3 tháng. Thành phẩm là loại rượu có màu đỏ thẫm đẹp mắt, hương thơm nhẹ và vị ngọt dịu, được nhiều người ưa chuộng.
Trước đây, quả máu chủ yếu chỉ xuất hiện trong rừng sâu Quảng Ninh. Vài năm gần đây, loại quả này bắt đầu xuất hiện trên chợ mạng khiến nhiều người biết đến và tò mò mua về ăn thử. Do nguồn cung hạn chế, cây mọc tự nhiên ngày càng ít nên sản lượng không nhiều. Vì vậy, giá quả máu hiện khá cao, dao động khoảng 150.000–200.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm còn cao hơn.
Chị Hạnh, một người bán quả máu trên chợ mạng, cho biết: "Quả máu là đặc sản rừng nên vừa sạch vừa có vị lạ, rất nhiều khách ở thành phố tò mò đặt mua để thử. Tuy nhiên nguồn hàng lại khá khan hiếm, mỗi đợt tôi chỉ gom được khoảng 20kg nên nhiều khi không đủ để trả đơn cho khách".
Cây máu có thể được nhân giống bằng hạt hoặc giâm, chiết cành, trong đó cách chiết cành được người dân áp dụng phổ biến hơn vì cây nhanh bén rễ và sớm cho quả. Loài cây này ưa khí hậu nóng ẩm, thích hợp với đất tơi xốp, giàu mùn và thoát nước tốt. Khi trồng, cây cần có giàn hoặc cây thân gỗ lớn để leo bám, giúp phát triển tự nhiên như trong rừng. Do tốc độ sinh trưởng chậm, cây máu thường mất từ 3 đến 5 năm mới bắt đầu ra quả, nên đòi hỏi người trồng phải kiên nhẫn chờ đợi.
