Nhắc đến táo, nhiều người thường nghĩ ngay đến những giống táo ngọt, giòn được bày bán quanh năm. Thế nhưng, vẫn có một loại táo nhỏ, vị chua thanh đặc trưng, từng mọc dại ở nhiều vùng quê, nay lại trở thành đặc sản được nhiều người tìm mua để ăn tươi, chấm muối hay chế biến thành các món ăn ưa thích.
Trên chợ mạng, táo chua có thời điểm được rao bán với giá lên tới khoảng 70.000 đồng/kg nhưng vẫn khá hút khách mỗi khi vào mùa.
Táo chua là một giống táo ta, quả nhỏ hơn nhiều so với các giống táo ngọt hiện nay. Trước đây, loại cây này thường mọc xen trong vườn, ven bờ ruộng hoặc được người dân trồng làm hàng rào nhờ khả năng sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh. Những trái táo chín có màu xanh ngả vàng, lớp vỏ mỏng, thịt quả giòn, nhiều nước nhưng vị chua rõ rệt, chỉ pha chút ngọt nhẹ khi chín già.
Chính hương vị đặc biệt ấy khiến táo chua trở thành món quà vặt gắn với tuổi thơ của nhiều người. Quả thường được ăn ngay sau khi hái, chấm cùng muối ớt, muối tôm hoặc muối chẩm chéo. Vị chua thanh hòa quyện cùng vị cay, mặn tạo nên cảm giác kích thích vị giác rất riêng mà khó loại quả nào thay thế được.
Ngoài ăn tươi, táo chua còn được dùng để ngâm đường làm nước giải khát, ngâm siro, làm ô mai hoặc chế biến thành mứt. Một số gia đình còn dùng táo chua để nấu canh chua, kho cá hoặc làm nước sốt cho các món nướng, tạo nên vị thanh tự nhiên mà không cần sử dụng nhiều gia vị khác.
Hiện nay, một trong những vùng trồng táo chua nổi tiếng nhất là xã Gia Lộc, Hải Phòng. Nhờ điều kiện đất đai màu mỡ, khí hậu phù hợp, cây táo phát triển tốt, cho quả giòn, thơm và có vị chua đậm hơn nhiều nơi khác. Nhiều hộ dân tại đây đã chuyển từ việc trồng vài cây quanh nhà sang xây dựng các vườn chuyên canh để cung cấp cho thị trường.
Không chỉ Hải Phòng, táo chua cũng được trồng ở một số địa phương thuộc đồng bằng Bắc Bộ như Hưng Yên, Bắc Ninh, Ninh Bình. Tuy nhiên, diện tích không lớn và chủ yếu phục vụ thị trường địa phương, trong khi sản lượng ở Gia Lộc vẫn được xem là nổi bật hơn cả.
Táo chua là cây ăn quả lâu năm, có khả năng thích nghi khá tốt với điều kiện khí hậu miền Bắc. Sau khi trồng khoảng 18–24 tháng, cây bắt đầu cho bói quả. Từ năm thứ ba trở đi, cây bước vào giai đoạn cho năng suất ổn định và có thể khai thác liên tục từ 15–20 năm nếu được chăm sóc tốt.
Loài cây này không đòi hỏi kỹ thuật canh tác quá phức tạp. Táo ưa đất tơi xốp, thoát nước tốt và nhiều ánh sáng. Sau mỗi vụ thu hoạch, người trồng thường cắt tỉa cành để kích thích cây ra lộc mới, đồng thời bón bổ sung phân hữu cơ nhằm tăng năng suất cho mùa tiếp theo.
Táo chua thường ra hoa vào cuối mùa xuân, sau đó đậu quả và phát triển trong mùa hè. Mùa thu hoạch chính kéo dài từ khoảng tháng 7 đến tháng 10 hằng năm, tùy điều kiện thời tiết từng vùng. Đây cũng là thời điểm các chợ quê, chợ đầu mối và các sàn thương mại điện tử bắt đầu xuất hiện nhiều táo chua tươi.
Đầu mùa, giá táo chua dao động từ 50.000–70.000 đồng/kg. Khi bước vào chính vụ, nguồn cung dồi dào hơn, giá phổ biến khoảng 30.000–35.000 đồng/kg.
Bên cạnh giá trị ẩm thực, táo chua còn chứa nhiều vitamin C, chất xơ và các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên. Ăn với lượng phù hợp có thể giúp bổ sung vitamin, hỗ trợ tiêu hóa và mang lại cảm giác thanh mát trong những ngày nắng nóng. Tuy nhiên, do có vị chua khá rõ nên những người mắc bệnh dạ dày hoặc đang có vấn đề về tiêu hóa cần ăn với lượng vừa phải.
