Nếu như trước đây, tầm bóp chỉ là loại cây dại quen thuộc ở các miền quê Việt Nam, thường mọc ven đường, bãi đất trống hay quanh hàng rào và ít được chú ý, thì vài năm trở lại đây, loại quả này đã có màn "lột xác" ngoạn mục. Nhờ các giống nhập ngoại cùng quy trình canh tác hiện đại, tầm bóp không chỉ xuất hiện trong các cửa hàng nông sản cao cấp mà còn trở thành loại trái cây đặc sản được nhiều người săn tìm với giá đắt đỏ.
Nhắc đến tầm bóp, nhiều người vẫn nhớ về tuổi thơ gắn với những quả nhỏ được bọc trong lớp vỏ mỏng như chiếc lồng đèn. Chỉ cần bóp nhẹ lớp vỏ khô phát ra tiếng "bụp" vui tai là đủ khiến lũ trẻ thích thú. Không chỉ quả, phần ngọn và lá non của cây còn được người dân hái về luộc, xào tỏi hoặc nấu canh với vị hơi nhẩn đắng nhưng thanh mát.
Tầm bóp có tên khoa học là Physalis angulata, có nguồn gốc từ khu vực châu Mỹ và hiện phân bố rộng ở nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ hay một số nước châu Phi. Ở Việt Nam, cây thích nghi rất tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới nên mọc hoang ở hầu khắp các tỉnh thành.
Loại tầm bóp đang được bán phổ biến tại các cửa hàng trái cây cao cấp hiện nay chủ yếu không phải giống mọc dại trong nước mà là giống tầm bóp vàng nhập nội từ Nam Mỹ. Sau khi được tuyển chọn, nhân giống và canh tác theo hướng hữu cơ tại nhiều vùng như Lâm Đồng, Sơn La.... Quả cho kích thước đồng đều, màu vàng óng đẹp mắt, hương thơm rõ hơn và vị ngọt thanh hơn so với giống bản địa.
Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất là quả tầm bóp ngoại có đường kính khoảng 2-3 cm, lớn hơn giống mọc hoang. Khi chín, lớp vỏ giấy bên ngoài chuyển sang màu vàng nhạt, bên trong là quả tròn căng, màu vàng cam bóng đẹp. Cắn một miếng sẽ cảm nhận được vị ngọt dịu pha chút chua nhẹ, thơm mát, phần thịt mọng nước và chứa nhiều hạt nhỏ nhưng không gây cảm giác cứng khi ăn.
Chính hương vị lạ cùng hình thức bắt mắt đã giúp tầm bóp trở thành món trái cây được nhiều người thành thị yêu thích. Trên thị trường, giá tầm bóp vàng dao động khoảng 180.000-250.000 đồng/kg, tùy thời điểm và chất lượng. Có thời điểm nguồn hàng khan hiếm, giá từng lên tới 350.000-400.000 đồng/kg nhưng vẫn được nhiều người đặt mua.
Ngoài ăn tươi, tầm bóp còn được sử dụng để làm salad, trang trí bánh ngọt, pha chế cocktail, sinh tố, mứt hay nước ép. Nhờ màu sắc bắt mắt cùng lớp vỏ giấy tự nhiên, loại quả này thường xuất hiện trong các món tráng miệng tại nhà hàng và khách sạn.
Cây tầm bóp thích hợp với nền nhiệt từ 18-28 độ C, đất tơi xốp, giàu hữu cơ và thoát nước tốt. Cây được nhân giống chủ yếu bằng hạt. Sau khoảng 25-30 ngày gieo có thể đem trồng ra ruộng hoặc trong nhà màng.
Thời gian từ khi trồng đến thu hoạch lứa quả đầu tiên khoảng 70-90 ngày. Khi lớp vỏ bọc bên ngoài chuyển sang màu vàng nhạt và bắt đầu khô, quả đạt độ chín ngon nhất. Cây cho thu hoạch liên tục trong nhiều tháng nếu được chăm sóc tốt, thường xuyên bón bổ sung phân hữu cơ và cắt tỉa cành già.
Do giá trị kinh tế khá cao, nhiều nhà vườn hiện kết hợp canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ hoặc VietGAP nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh bán quả tươi, một số nơi còn cung cấp cây giống và hạt giống cho người yêu thích làm vườn, giúp tầm bóp từ một loài cây mọc dại ngày nào trở thành cây trồng mang lại nguồn thu đáng kể.
