Mỗi độ cuối thu, khi những cơn gió dịu mát bắt đầu len qua các con phố, nhiều tuyến đường ở Hà Nội, TP.HCM lại ngập trong hương thơm đặc trưng của cóc chín. Không nồng gắt như sầu riêng hay ngọt đậm như mít, mùi thơm của cóc chín thoang thoảng, quyện trong gió khiến bất cứ ai đi ngang cũng phải ngoái nhìn.
Những xe trái cây ven đường bày đầy những quả cóc vàng óng hay hộp cóc cắt sẵn chấm muối ô mai đã trở thành hình ảnh quen thuộc, báo hiệu mùa cóc chín đã đến.
Không giống loại cóc xanh giòn, chua gắt thường dùng để lắc muối ớt hay làm gỏi, cóc chín mang đến một trải nghiệm hoàn toàn khác. Khi chín, lớp vỏ chuyển sang màu vàng tươi, thịt quả mềm hơn, mọng nước và tỏa hương thơm rất riêng. Chỉ cần bóc nhẹ lớp vỏ là có thể thưởng thức ngay vị chua thanh xen lẫn vị ngọt dịu, càng ăn càng cuốn hút.
Điều làm nên sức hấp dẫn của cóc chín chính là sự cân bằng giữa vị chua và vị ngọt. Ban đầu, đầu lưỡi cảm nhận chút chua nhẹ đặc trưng của họ nhà cóc, nhưng chỉ sau vài giây là vị ngọt thơm lan tỏa. Càng nhai kỹ, hương thơm càng rõ, khiến nhiều người không thể dừng lại chỉ với vài miếng.
Ngoài ăn trực tiếp sau khi bóc vỏ, cóc chín còn được cắt thành từng miếng nhỏ chấm muối ô mai hoặc muối ớt. Vị mặn, ngọt, cay hòa quyện cùng vị chua ngọt tự nhiên của quả tạo nên hương vị khó quên. Một số người còn ép lấy nước để làm thức uống giải khát. Nước ép cóc chín có vị thanh mát, thơm nhẹ, vừa giải nhiệt vừa bổ sung vitamin C và nhiều chất chống oxy hóa.
Những năm gần đây, cóc chín không chỉ xuất hiện trên các xe đẩy trái cây mà còn được bán phổ biến trên chợ mạng. Ngoài quả nguyên, nhiều cửa hàng còn gọt sẵn, cắt miếng đẹp mắt, đóng hộp kèm gói muối ô mai để phục vụ chị em văn phòng. Nhờ sự tiện lợi này, loại quả từng chỉ được bán theo mùa nay trở thành món ăn vặt được nhiều người yêu thích.
Giá cóc chín thường dao động từ 70.000-120.000 đồng/kg đối với quả nguyên. Trong khi đó, loại gọt sẵn được bán khoảng 30.000 đồng/hộp tùy trọng lượng. Dù giá cao hơn nhiều loại trái cây khác, cóc chín vẫn luôn trong tình trạng "cháy hàng" vào chính vụ bởi mùa thu hoạch khá ngắn.
Cây cóc (Spondias dulcis) là loại cây ăn quả nhiệt đới được trồng phổ biến ở nhiều địa phương như TP.HCM, Tiền Giang, Đồng Tháp và các tỉnh miền Tây Nam Bộ. Cây có khả năng thích nghi tốt với khí hậu nóng ẩm, chịu hạn khá, ít sâu bệnh và không quá kén đất nên được nhiều hộ gia đình trồng trong vườn.
Cóc thường được nhân giống bằng hạt hoặc chiết cành, trong đó cây chiết cho thu hoạch sớm hơn. Sau khoảng 2-3 năm trồng, cây bắt đầu ra quả và có thể cho năng suất ổn định trong nhiều năm. Mùa thu hoạch cóc xanh thường kéo dài từ mùa hè đến đầu thu, còn những quả để chín tự nhiên xuất hiện nhiều vào khoảng tháng 10 đến tháng 12, tạo nên mùa cóc chín đặc trưng được nhiều người mong đợi.
Để cây phát triển tốt, người trồng cần chọn nơi có nhiều ánh nắng, đất thoát nước tốt và bón phân hữu cơ định kỳ. Khi cây bước vào giai đoạn ra hoa, đậu quả, việc bổ sung kali và tưới nước hợp lý sẽ giúp quả lớn đều, ít xơ, hương thơm đậm và vị ngọt hơn. Hiện nay, ngoài phục vụ thị trường trái cây tươi, nhiều nhà vườn còn kết hợp bán cây giống, mở vườn tham quan hoặc chế biến các sản phẩm như nước ép, mứt và cóc sấy nhằm nâng cao giá trị kinh tế của loại quả dân dã này.
