Từng là loại quả dân dã gắn với vùng sông nước miền Tây, thanh trà vốn quen thuộc với nhiều người bởi vị chua thanh đặc trưng, thường được dùng để ăn chơi, ngâm nước giải khát hoặc chế biến món ăn. Tuy nhiên, những năm gần đây, thanh trà ngọt – một giống quả có hương vị khác biệt – đang trở thành đặc sản được nhiều người săn tìm nhờ vị ngọt thanh, mùi thơm tự nhiên và giá bán cao.
Khác với thanh trà chua truyền thống, thanh trà ngọt khi chín có màu vàng tươi bắt mắt, lớp vỏ căng mịn, bóng nhẹ. Chỉ cần để gần, quả đã tỏa ra mùi thơm dịu đặc trưng. Khi thưởng thức, phần thịt quả mềm, mọng nước, ít xơ, vị ngọt nhẹ nhàng xen lẫn chút chua thanh ở hậu vị, tạo cảm giác dễ ăn và không bị gắt.
Nhiều người yêu thích thanh trà ngọt bởi hương vị có nét gần giống một số loại quả nhiệt đới quen thuộc như xoài chín nhưng vẫn giữ được sự riêng biệt. Vị ngọt không quá đậm, kết hợp cùng mùi thơm tự nhiên giúp loại quả này phù hợp với nhiều đối tượng, từ trẻ nhỏ đến người lớn tuổi.
Theo kinh nghiệm của những người trồng lâu năm, thanh trà ngọt có thể phân biệt với thanh trà chua thông qua màu sắc và hương thơm. Quả thanh trà ngọt thường có màu vàng sáng khi chín, mùi thơm rõ hơn, trong khi thanh trà chua thường có màu xanh vàng đậm, vị chua nổi bật và hương thơm nhẹ hơn.
Để chọn được những quả thanh trà ngon, người mua thường ưu tiên những trái có hình dáng tròn đều, cầm chắc tay, vỏ căng, không bị dập nát. Những quả đạt độ chín tự nhiên thường có mùi thơm nhẹ, phần vỏ chuyển sang màu vàng óng và khi ăn có độ mềm vừa phải. Ngược lại, quả còn xanh thường chưa đạt độ ngọt, thịt quả có thể còn cứng và vị chưa trọn vẹn.
Không chỉ hấp dẫn khi ăn tươi, thanh trà ngọt còn được biến tấu thành nhiều món ăn, thức uống được ưa chuộng. Cách thưởng thức đơn giản nhất là bóc lớp vỏ mỏng bên ngoài và ăn trực tiếp để cảm nhận trọn vẹn vị ngọt thanh, mọng nước của quả. Với những người thích vị đậm đà, thanh trà có thể chấm cùng muối ớt hoặc trộn với gia vị tạo nên món ăn vặt vừa chua, vừa cay, vừa ngọt.
Trong những ngày hè oi nóng, thanh trà dầm đá là một trong những cách chế biến phổ biến. Phần thịt quả sau khi sơ chế được dầm cùng đường, thêm nước và đá lạnh tạo thành thức uống có vị chua ngọt hài hòa, thơm mát. Ngoài ra, loại quả này còn được dùng để làm mứt, ngâm đường hoặc chế biến thành nước cốt, giúp lưu giữ hương vị đặc trưng lâu hơn.
Không chỉ có giá trị về hương vị, thanh trà ngọt còn được đánh giá cao nhờ tiềm năng kinh tế. Hiện nay, loại quả này có giá dao động khoảng 70.000-100.000 đồng/kg, cao hơn đáng kể so với thanh trà chua truyền thống. Vào thời điểm đầu vụ hoặc khi nguồn cung khan hiếm, giá bán có thể tăng cao hơn do nhu cầu của thị trường lớn trong khi diện tích trồng chưa nhiều.
Sở dĩ thanh trà ngọt có mức giá cao là bởi đây vẫn là loại quả đặc sản, sản lượng chưa phổ biến như nhiều loại trái cây khác. Bên cạnh đó, quá trình tuyển chọn giống, chăm sóc và thu hoạch cũng đòi hỏi nhiều thời gian để đảm bảo chất lượng quả đồng đều. Với màu sắc đẹp, hương thơm đặc trưng và vị dễ ăn, thanh trà ngọt ngày càng xuất hiện nhiều hơn tại các cửa hàng trái cây đặc sản, chợ nông sản và trên chợ mạng.
Về canh tác, thanh trà ngọt phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới, đặc biệt phát triển tốt trên nền đất phù sa, đất thịt nhẹ, tơi xốp và thoát nước tốt. Đây là điều kiện thuận lợi tại nhiều tỉnh miền Tây như Vĩnh Long, An Giang, Đồng Tháp. Cây thường được nhân giống bằng phương pháp chiết cành hoặc ghép cành nhằm giữ được đặc tính của giống, giúp cây nhanh cho trái và chất lượng quả ổn định hơn.
Sau khoảng 3-5 năm trồng, cây thanh trà ngọt bắt đầu cho thu hoạch. Trong quá trình chăm sóc, người trồng cần chú ý cắt tỉa cành, tạo tán thông thoáng, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và phòng một số bệnh thường gặp vào mùa mưa để cây phát triển tốt, cho năng suất ổn định.
