Từng là thứ quả chín rụng đầy gốc, trẻ con hái ăn chơi rồi chấm muối ớt, me chín giờ đây lại trở thành đặc sản được nhiều người thành phố săn tìm. Từ me ta truyền thống đến me Thái trái to, nhiều thịt, vị ngọt đậm, loại quả này không chỉ hấp dẫn bởi hương vị chua ngọt đặc trưng mà còn được chế biến thành nhiều món ngon. Trên chợ mạng, me chín cây được bán với giá lên tới 140.000 đồng/kg.
Me là cây ăn quả nhiệt đới có tên khoa học Tamarindus indica, được trồng phổ biến ở nhiều tỉnh thành Việt Nam. Nếu trước đây người dân chủ yếu trồng me để lấy bóng mát hoặc làm cây ven đường, ven bờ tào thì vài năm gần đây, nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh khiến nhiều nhà vườn mở rộng diện tích trồng, đặc biệt là các giống me cho năng suất cao.
Hiện nay trên thị trường phổ biến hai nhóm là me ta và me Thái ngọt. Me ta là giống quen thuộc từ lâu đời. Quả thường nhỏ, vỏ nâu sẫm, lớp cơm ôm sát hạt, khi chín có vị chua thanh xen lẫn vị ngọt, hương thơm đặc trưng. Đây là loại me được nhiều người lựa chọn để nấu ăn, làm nước me hoặc chế biến các món truyền thống.
Trong khi đó, me Thái có kích thước lớn hơn, quả dài, cơm dày, ít xơ, hạt nhỏ. Khi chín hoàn toàn, thịt quả mềm, vị ngọt nổi bật, chỉ chua nhẹ nên có thể ăn trực tiếp như một loại trái cây tráng miệng. Chính nhờ hương vị dễ ăn mà me Thái ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng.
Vào mùa thu hoạch, những chùm me chín treo kín cành, lớp vỏ chuyển sang màu nâu nhạt, chỉ cần bóp nhẹ là lớp vỏ giòn tách ra, để lộ phần cơm dẻo màu nâu cánh gián. Cắn một miếng sẽ cảm nhận ngay vị chua dịu hòa quyện cùng vị ngọt tự nhiên, hậu vị thơm nhẹ rất đặc trưng, khiến nhiều người ăn một lần là nhớ mãi.
Không chỉ ăn tươi, me chín còn là nguyên liệu tạo nên nhiều món ngon. Phần thịt me được dùng pha nước giải khát, làm siro, ngâm đường, chế biến mứt me, ô mai, me sấy dẻo hoặc làm kẹo me. Trong bữa cơm gia đình, me còn là gia vị quen thuộc cho các món canh chua, cá kho, sườn rim, tôm rang me, gỏi và nhiều món sốt chua ngọt.
Đặc biệt, nước cốt me được xem là "linh hồn" của nhiều món ăn miền Nam nhờ tạo vị chua thanh tự nhiên, giúp món ăn cân bằng hương vị mà không gắt như giấm hay chanh.
Theo khảo sát trên thị trường, giá me chín cây phụ thuộc vào giống, kích cỡ và thời điểm thu hoạch. Me ta chín tươi thường dao động khoảng 50.000-60.000 đồng/kg. Trong khi đó, me Thái loại tuyển chọn, quả to, đẹp có giá từ 100.000-140.000 đồng/kg.
Ngoài quả tươi, các sản phẩm chế biến từ me cũng rất đa dạng. Me tách hạt đông lạnh, me cô đặc, mứt me, siro me hay me sấy dẻo đều được bán rộng rãi trên các sàn thương mại điện tử và chợ mạng, phục vụ nhu cầu sử dụng quanh năm.
Cây me khá dễ trồng. Đây là loài cây ưa nắng, chịu hạn tốt, thích hợp với nhiều loại đất, đặc biệt là đất thịt pha cát, đất đỏ bazan hoặc đất phù sa có khả năng thoát nước. Sau khi bén rễ, cây sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ.
Đối với me trồng từ hạt, cây thường mất khoảng 6-8 năm mới cho thu hoạch ổn định. Trong khi đó, các giống me ghép, đặc biệt là me Thái, chỉ cần khoảng 3-4 năm đã có thể ra quả, đồng thời giữ được đặc tính trái to, cơm dày và vị ngọt đồng đều nên được nhiều nhà vườn lựa chọn.
Nhờ thời gian cho quả sớm và giá bán ổn định, nhiều hộ dân ở miền Tây, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên đã chuyển sang trồng me Thái để phát triển kinh tế. Me thường ra hoa vào mùa khô và thu hoạch rộ từ cuối mùa xuân đến đầu mùa hè. Cây trưởng thành có thể cho năng suất hàng chục, thậm chí hàng trăm kilôgam quả mỗi vụ nếu được chăm sóc tốt.
