Nhắc đến ẩm thực miền Tây Nam Bộ, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến bông điên điển, cá linh hay trái bần. Thế nhưng, có một loại quả dân dã đang ngày càng được thực khách săn tìm nhờ vị chua thanh đặc trưng và khả năng kết hợp với nhiều món ăn hấp dẫn, đó là trái giác. Từ món canh chua, cá kho đến mứt, siro hay rượu ngâm, trái giác đều mang đến hương vị rất riêng, khiến không ít du khách sau một lần thưởng thức đã nhớ mãi.
Trái giác là quả của cây giác, một loài dây leo mọc nhiều ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ như An Giang, Đồng Tháp, Cà Mau,... Cây thường bám vào các bụi rậm, hàng cây ven sông, ven rạch hoặc những khu rừng ngập nước. Trước đây, người dân chỉ xem đây là loại quả rừng, đến mùa thì hái về ăn hoặc làm gia vị trong bữa cơm gia đình.
Quả giác có kích thước nhỏ, hình tròn hơi dẹt và mọc thành từng chùm. Khi còn non, vỏ có màu xanh bóng, vị chua chát khá rõ. Càng về già, trái chuyển sang màu hồng tím rồi đen sẫm, phần ruột bên trong có màu tím đậm đẹp mắt. Chính màu sắc này khiến nhiều người liên tưởng đến những chùm nho, vì thế trái giác còn được gọi bằng cái tên gần gũi là "nho rừng miền Tây".
Điều làm nên sức hút của trái giác chính là hương vị rất đặc biệt. Vị chua không gắt mà thanh nhẹ, xen lẫn chút ngọt dịu khi quả chín, tạo cảm giác tươi mát nơi đầu lưỡi. Nếu dùng trái non, món ăn sẽ có vị chua đậm và hơi chát; trái già lại cho vị chua dịu hơn; còn trái chín mang hương vị hài hòa, phảng phất giống nho chín nên rất được ưa chuộng để làm nước giải khát, ngâm rượu hoặc chế biến món tráng miệng.
Khoảng tháng 6 hằng năm, khi những cơn mưa đầu mùa xuất hiện cũng là lúc trái giác bắt đầu vào vụ. Đây là thời điểm người dân địa phương rủ nhau đi hái giác, còn nhiều du khách khi đến miền Tây cũng thích thú trải nghiệm len lỏi theo những con rạch, tìm những dây giác sai trĩu quả để tự tay thu hoạch.
Trong ẩm thực, trái giác được ví như một loại gia vị thiên nhiên tạo nên hương vị rất riêng cho nhiều món ăn. Nổi tiếng nhất phải kể đến canh chua cá nấu trái giác. Vị chua thanh của quả hòa quyện với vị ngọt của cá đồng, thêm rau thơm và chút ớt cay tạo nên bát canh đậm đà nhưng vẫn rất thanh mát. Điều đặc biệt là nước canh còn ánh lên màu tím hồng tự nhiên vô cùng đẹp mắt, khiến món ăn vừa ngon vừa hấp dẫn.
Bên cạnh canh chua, cá kho trái giác cũng là món ăn khiến nhiều người mê mẩn. Khi được kho cùng cá lóc, cá mè vinh hay cá rô đồng, trái giác tiết ra vị chua nhẹ giúp thịt cá săn chắc, đậm vị và không còn cảm giác tanh. Vị béo của cá quyện cùng vị chua thanh của trái giác tạo nên hương vị hài hòa, ăn cùng cơm nóng rất "hao cơm". Đây cũng là món ăn mà nhiều nhà hàng miền Tây giới thiệu cho du khách như một đặc sản khó tìm ở nơi khác.
Không chỉ dừng lại ở các món mặn, trái giác còn được chế biến thành nhiều món hấp dẫn khác như mứt giác, siro giác, nước ép, rượu ngâm hay dùng làm nguyên liệu pha chế. Mứt giác có vị chua ngọt hài hòa, màu tím đẹp mắt, thích hợp làm quà sau mỗi chuyến du lịch. Trong khi đó, siro trái giác pha với đá lạnh cho vị chua ngọt dễ uống, rất thích hợp trong những ngày hè oi bức. Rượu ngâm trái giác chín cũng có màu tím đỏ đẹp mắt cùng hương thơm dịu nhẹ đặc trưng.
Chính sự đa dạng trong cách chế biến đã giúp trái giác ngày càng được nhiều người biết đến. Không ít du khách sau khi thưởng thức các món ăn từ trái giác đã tìm mua quả tươi hoặc các sản phẩm chế biến sẵn mang về làm quà. Tại nhiều chợ quê miền Tây và trên các sàn thương mại điện tử, trái giác thường được bán với giá khoảng 40.000-65.000 đồng/kg tùy thời điểm và chất lượng. Đến mùa thu hoạch, loại quả từng mọc hoang này trở thành nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân.
