Việt quất từ lâu được biết đến là một trong những loại trái cây nhập khẩu cao cấp được người Việt ưa chuộng nhờ hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng nổi bật. Điều thú vị là vài năm gần đây, loại cây vốn được xem chỉ phù hợp với khí hậu ôn đới này đã được trồng thành công tại Việt Nam.
Dù chưa thể phát triển trên diện rộng vì yêu cầu khắt khe về thời tiết và thổ nhưỡng, việt quất vẫn trở thành lựa chọn của nhiều người yêu cây cảnh, vừa làm đẹp ban công, sân vườn, vừa có thể thu hoạch những chùm quả chín mọng ngay tại nhà.
Việt quất (Blueberry) thuộc chi Vaccinium, có nguồn gốc từ Bắc Mỹ. Đây là cây bụi lâu năm, sinh trưởng tốt ở những vùng có khí hậu mát mẻ, mùa đông lạnh và đất có độ chua cao. Hiện nay, Mỹ, Canada, Chile, Peru, Ba Lan và nhiều quốc gia khác là những vùng sản xuất việt quất lớn trên thế giới, cung cấp sản lượng cho thị trường toàn cầu.
Quả việt quất có kích thước nhỏ, đường kính khoảng 1-2 cm, hình tròn đều. Khi chín, vỏ chuyển sang màu xanh tím đậm, phủ lớp phấn trắng tự nhiên giúp bảo vệ quả. Bên trong là phần thịt mềm mọng, nhiều nước, chứa các hạt nhỏ li ti gần như không cảm nhận được khi ăn.
Điểm hấp dẫn của việt quất nằm ở hương vị ngọt thanh xen lẫn vị chua nhẹ rất hài hòa. Những quả chín tự nhiên trên cây thường thơm hơn, ngọt hơn so với nhiều loại quả nhập khẩu được thu hoạch sớm để phục vụ quá trình vận chuyển đường dài. Nhờ vị ngon dễ ăn, việt quất phù hợp với nhiều đối tượng, từ trẻ nhỏ đến người lớn tuổi.
Không chỉ ăn tươi, việt quất còn là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn và đồ uống. Người ta có thể dùng để làm sinh tố, nước ép, sữa chua, salad trái cây hay chế biến thành mứt, siro. Những món bánh nổi tiếng như muffin việt quất, cheesecake, pancake phủ sốt việt quất hay kem việt quất đều được nhiều người yêu thích. Vào mùa hè, nhiều gia đình còn ngâm việt quất với đường để pha nước giải khát hoặc kết hợp với trà, tạo nên thức uống vừa đẹp mắt vừa thơm ngon.
Tại Việt Nam, việt quất tươi chủ yếu vẫn là hàng nhập khẩu. Tùy theo xuất xứ, mùa vụ và chất lượng, giá bán thường dao động khoảng 200.000-400.000 đồng/kg. Ngoài quả tươi, thị trường còn có việt quất đông lạnh, sấy khô, nước ép và nhiều sản phẩm chế biến khác.
Sự phổ biến của loại quả này cũng kéo theo nhu cầu trồng cây tại nhà ngày càng tăng. Trên các hội nhóm làm vườn, nhiều người chia sẻ hình ảnh những chậu việt quất xanh tốt, ra hoa trắng li ti rồi kết thành từng chùm quả tím đẹp mắt. Không ít gia đình trồng cây trên ban công, sân thượng hoặc trong sân vườn như một loại cây cảnh kết hợp cây ăn quả.
So với nhiều loại cây ăn trái khác, việt quất có dáng cây nhỏ gọn, chiều cao thường chỉ từ 0,8-2 m tùy giống. Lá xanh quanh năm, đến mùa thu ở một số giống còn chuyển sang màu đỏ cam rất đẹp. Khi nở hoa, cây mang những chùm hoa trắng hoặc hồng nhạt hình chuông nhỏ xinh, tạo giá trị thẩm mỹ cao trước khi bước vào mùa đậu quả.
Tuy nhiên, việt quất được xem là một trong những loại cây ăn quả khá "khó tính". Hiện nay, việt quất đã được trồng thử nghiệm thành công tại một số địa phương có khí hậu mát mẻ như Lâm Đồng hay các tỉnh vùng núi phía Bắc. Tuy nhiên, diện tích vẫn còn khá hạn chế, chủ yếu phục vụ nghiên cứu, sản xuất quy mô nhỏ hoặc các mô hình trải nghiệm. Nguyên nhân là điều kiện khí hậu nhiệt đới của Việt Nam chưa thực sự phù hợp để phát triển vùng trồng lớn.
Đối với người chơi cây tại nhà, giải pháp phổ biến nhất là trồng trong chậu. Hầu hết đều lựa chọn cây giống đã được ươm sẵn thay vì gieo hạt để rút ngắn thời gian chăm sóc. Giá cây giống hiện dao động từ vài trăm nghìn đến trên một triệu đồng mỗi cây, tùy giống và kích thước. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, cây có thể bắt đầu cho quả sau khoảng 1-2 năm và tiếp tục thu hoạch ổn định trong nhiều năm sau đó.
