Theo bảng xếp hạng 20 loại trái cây có lợi cho sức khỏe do một trang web ẩm thực uy tín của Anh bình chọn, quả mận đứng ở vị trí thứ 16. Nổi bật là mận Pu Nhi được trồng ở đồi núi Pu Nhi của tỉnh Sơn La.
Mận Pu Nhi được trồng ở nơi có địa hình đồi núi, đất vàng pha đá giàu khoáng chất và khí hậu mát mẻ quanh năm. Chính điều kiện tự nhiên đặc biệt này đã tạo nên chất lượng khác biệt cho loại mận vốn được xem là một trong những đặc sản nổi tiếng của vùng Tây Bắc.
Điểm dễ nhận biết nhất của mận Pu Nhi là quả có kích thước nhỉnh hơn mận hậu, tròn đều, vỏ mỏng và cứng. Khi còn xanh, quả có màu xanh nhạt, vị chua thanh, không gắt hay chát. Đến khi chín, mận chuyển sang màu đỏ thẫm, bên ngoài phủ một lớp phấn trắng tự nhiên, tạo vẻ ngoài đẹp mắt.
Khi bổ đôi, phần ruột bên trong có màu đỏ hồng hoặc đỏ đậm, mọng nước, hạt tách rời khỏi thịt quả nên rất dễ ăn. Thịt mận giòn, ngọt đậm, xen chút chua nhẹ, càng ăn càng cảm nhận rõ hương thơm tự nhiên lưu lại nơi đầu lưỡi. So với mận hậu Mộc Châu, mận Pu Nhi có vỏ mỏng hơn, màu đỏ sẫm hơn và vị ngọt rõ nét hơn.
Theo những người trồng mận lâu năm, các cây mận già thường cho quả nhỏ hơn nhưng chất lượng vượt trội. Cây càng nhiều tuổi thì trái càng cô đặc vị ngọt, giòn hơn và thơm hơn. Vì vậy, những lứa mận được thu hoạch từ các gốc mận lâu năm luôn được người tiêu dùng đánh giá cao.
Không chỉ nổi tiếng bởi hương vị, mận Pu Nhi còn khá hiếm. Loại cây này chỉ thích hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc trưng của vùng núi cao nên không được trồng đại trà như nhiều giống mận khác. Sản lượng mỗi năm không nhiều, trong khi thời gian thu hoạch chỉ kéo dài khoảng 20 ngày nên nguồn cung luôn hạn chế.
Chính vì vậy, mận Pu Nhi thường có giá cao hơn mặt bằng chung. Vào chính vụ, giá bán tại vườn dao động khoảng 80.000–90.000 đồng/kg. Khi được vận chuyển đến Hà Nội và các tỉnh, thành phố lớn, giá thường ở mức 100.000–150.000 đồng/kg, thậm chí những lô mận tuyển chọn có thể bán hết chỉ sau vài ngày mở bán.
Ngoài thưởng thức tươi, mận Pu Nhi còn được dùng để ngâm siro, làm ô mai, mứt, nước ép hoặc ngâm rượu. Nhờ thịt quả chắc, hạt róc và vị ngọt đậm nên loại mận này rất phù hợp để chế biến mà vẫn giữ được hương thơm đặc trưng.
Những năm gần đây, bên cạnh việc bán quả tươi, nhiều hộ dân ở Pu Nhi còn phát triển mô hình du lịch trải nghiệm vào mùa mận chín. Từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 6, các vườn mận mở cửa đón khách tham quan, chụp ảnh và tự tay hái những quả chín ngay trên cây. Giữa khung cảnh núi non xanh mát, những hàng mận sai trĩu quả tạo nên điểm check-in hấp dẫn đối với du khách yêu thích du lịch nông nghiệp.
Đến vườn, du khách được thưởng thức mận vừa hái với độ giòn và ngọt tự nhiên và mua mận tươi hoặc các sản phẩm chế biến về làm quà.
Mận Pu Nhi là cây ăn quả lâu năm, thích hợp với vùng có mùa đông lạnh và độ cao lớn. Cây thường được trồng vào đầu mùa xuân hoặc đầu mùa mưa trên những khu đất cao, thoát nước tốt và nhiều ánh nắng. Sau khoảng 2 năm, cây bắt đầu cho thu hoạch và có thể khai thác trong nhiều năm nếu được chăm sóc đúng cách.
Người dân địa phương chủ yếu áp dụng phương thức canh tác truyền thống, ưu tiên phân hữu cơ, cắt tỉa cành sau mỗi vụ thu hoạch và hạn chế sử dụng hóa chất. Nhờ phát triển gần như theo điều kiện tự nhiên, trái mận có chất lượng đồng đều, giữ được hương vị đặc trưng của vùng núi cao.
