Trong danh sách 20 trái cây tốt nhất cho sức khỏe do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, quả cam xếp ở vị trí thứ 13. Viêt Nam có nhiều giống cam, nhưng nổi tiếng hơn cả là cam Cao Phong, một đặc sản nổi tiếng của Phú Thọ.
Không chỉ được yêu thích bởi vị ngọt thanh đặc trưng, cam Cao Phong còn thu hút du khách nhờ những vườn cam rộng lớn mở cửa đón khách tham quan, trải nghiệm hái quả ngay tại vườn.
Cam Cao Phong được trồng chủ yếu tại vùng đồi Cao Phong, nơi có khí hậu mát mẻ, biên độ nhiệt giữa ngày và đêm lớn cùng lớp đất đỏ bazan tơi xốp, giàu dinh dưỡng. Điều kiện tự nhiên thuận lợi giúp cây cam phát triển khỏe mạnh, tích lũy lượng đường cao nhưng vẫn giữ được vị chua dịu đặc trưng. Đây cũng là yếu tố tạo nên hương vị riêng mà khó vùng trồng nào có thể sao chép.
Quả cam Cao Phong có hình tròn, kích thước vừa phải, vỏ mỏng và chuyển sang màu vàng óng hoặc vàng xanh khi chín, tùy từng giống. Bên trong, múi cam căng mọng, nhiều nước, có vị ngọt thanh xen lẫn chút chua nhẹ, mang đến cảm giác tươi mát. Khi bóc vỏ, tinh dầu từ lớp vỏ tỏa ra mùi thơm dịu đặc trưng. Cam không ngọt gắt mà có hậu vị thanh, rất thích hợp để ăn tươi hoặc ép nước giải khát.
Hiện vùng Cao Phong trồng nhiều giống cam như cam lòng vàng, cam Canh, cam V2,… Mỗi giống có thời điểm thu hoạch và hương vị riêng nhưng đều được đánh giá cao về độ mọng nước và chất lượng. Trong đó, cam lòng vàng và cam Canh luôn là hai giống được người tiêu dùng săn đón nhiều nhất vào dịp cuối năm.
Cây cam được đưa vào trồng ở Cao Phong từ những năm 1960. Ban đầu, diện tích chỉ vài chục héc-ta với quy mô nhỏ lẻ. Qua nhiều thập kỷ, nhờ hiệu quả kinh tế cao và sự hỗ trợ về giống, kỹ thuật canh tác, cây cam dần trở thành cây trồng chủ lực của địa phương. Đến nay, nhiều hộ dân đã xây dựng vùng sản xuất quy mô lớn, áp dụng quy trình VietGAP và hướng đến sản xuất hữu cơ nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm.
Sau khoảng 3–4 năm, cây bắt đầu cho thu hoạch và có thể khai thác ổn định trong hơn 10 năm nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật. Mùa cam Cao Phong thường kéo dài từ khoảng tháng 9 đến tháng 4 năm sau, trong đó chính vụ rơi vào khoảng tháng 11 đến tháng 1. Đây cũng là thời điểm đẹp nhất để ghé thăm vùng cam khi khắp các triền đồi phủ kín màu vàng của những quả chín sai trĩu cành.
Những năm gần đây, nhiều nhà vườn kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch trải nghiệm. Vào mùa thu hoạch, các vườn cam sạch mở cửa đón khách tham quan, chụp ảnh và tự tay hái những quả cam chín ngay trên cây. Du khách được đi dạo giữa những hàng cam xanh mướt, tìm hiểu quy trình chăm sóc, cách nhận biết cam chín tự nhiên và thưởng thức cam tươi vừa hái. Đây là trải nghiệm được nhiều gia đình và các bạn trẻ yêu thích mỗi dịp cuối năm.
Hiện nay, giá cam Cao Phong trên thị trường dao động khoảng 30.000–40.000 đồng/kg đối với cam phổ thông, trong khi các giống đặc sản như cam lòng vàng, cam Canh có thể đạt 45.000–60.000 đồng/kg tùy thời điểm và chất lượng. Vào chính vụ, cam được tiêu thụ mạnh tại các siêu thị, cửa hàng nông sản sạch và các kênh bán hàng trực tuyến.
Để chọn đúng cam Cao Phong chất lượng, người tiêu dùng nên ưu tiên mua tại các nhà vườn, hợp tác xã hoặc cửa hàng uy tín. Cam ngon thường có màu vàng tự nhiên, vỏ mỏng, cầm chắc tay, kích thước không quá đồng đều. Khi bóc vỏ sẽ có mùi thơm đặc trưng của tinh dầu, múi mọng nước và vị ngọt thanh. Ngược lại, những quả có màu vàng bóng bất thường, kích cỡ quá đều hoặc không có mùi thơm khi bóc vỏ có thể không phải cam Cao Phong chính gốc.
