Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) từng công bố xếp hạng 47 loại trái cây và rau củ tốt trên thế giới dựa trên điểm "mật độ dinh dưỡng". Trong đó, ớt được xếp ở vị trí 17, với số điểm là 41,26.
Ở Tuyên Quang, ớt gió còn được người dân gọi là ớt thóc bởi quả rất nhỏ, chỉ nhỉnh hơn hạt thóc, tròn đều, vỏ mỏng và bóng. Khi còn non, quả có màu xanh đậm, giòn và mọng nước; đến lúc chín chuyển sang màu đỏ tươi nổi bật. Chỉ nhìn bên ngoài, nhiều người dễ nhầm đây là những quả ớt chưa phát triển hết, nhưng khi nếm thử sẽ nhanh chóng cảm nhận được hương vị đặc biệt khiến loại ớt này trở nên nổi tiếng.
Không giống các giống ớt chỉ thiên hay ớt hiểm có vị cay gắt, ớt gió mang vị cay dịu, lan dần nơi đầu lưỡi rồi tỏa khắp khoang miệng. Điều đặc biệt là vị cay ấy không gây cảm giác bỏng rát mà còn đi kèm hương thơm nhẹ như thảo mộc rừng. Chính sự kết hợp hài hòa giữa vị cay, mùi thơm và hậu vị thanh đã tạo nên nét riêng khó nhầm lẫn. Với những người sành ăn, chỉ cần vài quả ớt gió cũng đủ làm dậy hương vị của cả món ăn.
Trước đây, ớt gió chủ yếu mọc hoang trên các triền đồi, ven rừng hoặc nương rẫy ở Tuyên Quang. Đến mùa, cây sai trĩu những chùm quả xanh rồi chuyển đỏ nhưng ít người để ý vì chỉ được xem là loại cây dại. Người dân địa phương thường hái một nắm mang về ăn cùng rau rừng, thịt luộc, cá nướng hoặc giã với muối làm nước chấm trong bữa cơm gia đình.
Những năm gần đây, nhờ mạng xã hội và xu hướng tìm kiếm đặc sản vùng miền, ớt gió dần được nhiều người biết đến. Không ít thực khách sau khi thưởng thức đều ấn tượng bởi hương thơm khác biệt nên tìm mua về sử dụng. Từ đó, loại ớt từng mọc hoang bắt đầu xuất hiện tại các cửa hàng đặc sản, thực phẩm sạch và các sàn thương mại điện tử, trở thành mặt hàng được săn đón mỗi khi vào mùa.
Mùa thu hoạch ớt gió kéo dài khoảng bốn tháng trong năm, rộ nhất từ tháng 6 đến tháng 8. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, thời điểm thu hái ngon nhất là khi quả còn xanh. Lúc này, ớt có độ giòn cao, hương thơm rõ và vị cay vừa phải. Nếu để chín đỏ mới hái, quả sẽ mềm hơn và mùi thơm cũng giảm đi phần nào.
Nhận thấy nhu cầu thị trường tăng mạnh, nhiều hộ dân ở Tuyên Quang đã chủ động nhân giống và đưa ớt gió vào trồng trong vườn, dọc bờ rào hoặc trên những diện tích đất đồi nhỏ quanh nhà. Cây được nhân giống chủ yếu bằng hạt, thích hợp với đất tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt và khí hậu mát mẻ. Sau khoảng một tháng gieo ươm, cây con có thể đem trồng ngoài ruộng. Trong quá trình chăm sóc, người dân ưu tiên sử dụng phân chuồng hoai mục, phân hữu cơ, giữ độ ẩm vừa phải và thường xuyên làm cỏ, vun gốc để cây phát triển khỏe.
Ớt gió khá dễ trồng nhưng năng suất không cao. Mỗi cây chỉ cho lượng quả vừa phải, trong khi quả rất nhỏ nên việc thu hái hoàn toàn bằng tay, tốn nhiều công lao động. Bên cạnh đó, thời gian thu hoạch ngắn khiến nguồn cung luôn ở mức hạn chế. Chính vì vậy, giá bán của ớt gió cao hơn rất nhiều so với các giống ớt thông thường. Đầu mùa, giá có thể đạt 400.000 đồng/kg; vào chính vụ giảm xuống khoảng 200.000 đồng/kg. Đặc biệt, vào dịp cận Tết khi nhu cầu tăng cao mà nguồn hàng khan hiếm, giá có thời điểm lên tới khoảng 1 triệu đồng/kg nhưng vẫn không dễ mua.
Nhờ hương vị đặc trưng, ớt gió được chế biến thành nhiều món ngon như ớt xóc muối, ớt ngâm nước mắm, ớt ngâm giấm, tương ớt hay giã cùng muối, mắc khén và hạt dổi làm nước chấm. Chỉ một lượng nhỏ cũng đủ làm tăng hương vị cho các món bún, phở, thịt luộc, hải sản hấp hay các món nướng.
