Trong danh sách 20 loại trái cây tốt cho sức khỏe do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh công bố, nho đứng ở vị trí thứ 10. Nho Hạ Đen là giống nho nổi tiếng được trồng thành công ở các tỉnh miền Bắc, trong đó phải kể tới những vườn nho sai trĩu quả ở Bắc Ninh.
Nho Hạ Đen là giống nho có nguồn gốc từ Trung Quốc, được đưa vào Việt Nam trong những năm gần đây và nhanh chóng thích nghi với điều kiện khí hậu của nhiều địa phương phía Bắc. Nhờ khả năng sinh trưởng khỏe, chống chịu sâu bệnh khá tốt và cho năng suất cao, giống nho này được nhiều nhà vườn lựa chọn phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa.
Điểm nổi bật của nho Hạ Đen là chùm quả lớn, quả tròn đều, vỏ màu tím đen bóng đẹp mắt. Khi chín, quả có độ giòn, vị ngọt thanh xen lẫn hương thơm nhẹ đặc trưng. Phần lớn quả ít hạt hoặc không có hạt nên rất được người tiêu dùng ưa chuộng, đặc biệt là trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
Không chỉ hấp dẫn về hương vị, nho Hạ Đen còn chứa nhiều vitamin C, vitamin K, chất chống oxy hóa anthocyanin cùng các hợp chất polyphenol có lợi cho sức khỏe. Đây cũng là lý do loại quả này luôn nằm trong nhóm trái cây được khuyến khích bổ sung vào chế độ ăn uống.
Hiện nay, nho Hạ Đen được bán trên thị trường với giá dao động khoảng 100.000-200.000 đồng/kg, tùy thời điểm và chất lượng. Mức giá này cao hơn nhiều loại nho nhập khẩu phổ thông nhưng vẫn được người tiêu dùng lựa chọn nhờ chất lượng tươi ngon và được thu hoạch ngay tại các vườn trong nước.
Cây nho Hạ Đen thuộc dạng thân gỗ leo, sinh trưởng khỏe với bộ rễ phát triển mạnh. Lá dày, vỏ quả cứng giúp cây có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn nhiều giống nho khác, từ đó giảm chi phí chăm sóc và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Theo nhiều nhà vườn, yếu tố quan trọng nhất khi canh tác nho Hạ Đen là chống ngập úng. Dù cây chịu hạn khá tốt nhưng nếu rễ bị ngập nước trong thời gian dài sẽ dễ phát sinh các bệnh như nấm, thán thư hay bọ trĩ. Vì vậy, các vườn nho thường được lên luống cao kết hợp hệ thống rãnh thoát nước nhằm bảo đảm cây sinh trưởng ổn định trong mùa mưa.
Sau khi trồng khoảng 8-10 tháng, cây bắt đầu cho bói quả. Khi bước vào giai đoạn kinh doanh ổn định, mỗi năm cây có thể cho thu hoạch hai vụ, thường vào khoảng tháng 3 và tháng 6, tùy điều kiện thời tiết và kỹ thuật xử lý ra hoa của từng địa phương.
Tuổi thọ của vườn nho khá dài, có thể khai thác từ 15-20 năm, giúp người trồng thu hồi vốn và duy trì nguồn thu ổn định trong thời gian dài.
Để tạo ra những chùm nho đẹp, đồng đều, người trồng phải thực hiện nhiều công đoạn chăm sóc tỉ mỉ. Khi quả còn nhỏ, các chùm sẽ được tỉa bớt những quả bị méo, chen chúc hoặc phát triển kém để tập trung dinh dưỡng cho những quả còn lại. Nhờ vậy, khi thu hoạch, chùm nho có hình dáng đẹp, quả to và đồng đều hơn.
Ngoài bán quả thương phẩm, nhiều hộ còn nhân giống bằng phương pháp chiết cành hoặc giâm cành để cung cấp cây giống cho thị trường. Mỗi cây giống nho Hạ Đen hiện có giá khoảng 100.000 đồng, góp phần tăng thêm nguồn thu nhập cho nhà vườn.
Những năm gần đây, nhiều vườn nho ở Bắc Ninh được đầu tư khang trang với lối đi rộng, giàn nho phủ kín tạo nên không gian xanh mát quanh năm. Mỗi khi bước vào mùa thu hoạch, từng chùm nho tím đen sai trĩu buông xuống từ giàn tạo nên khung cảnh đẹp mắt, thu hút đông đảo du khách đến tham quan.
Các nhà vườn thường mở cửa đón khách vào hai mùa thu hoạch trong năm. Du khách có thể đi dạo dưới giàn nho, tìm hiểu quy trình chăm sóc, cắt tỉa, xử lý ra hoa, đồng thời trực tiếp hái những chùm nho chín và thưởng thức ngay tại vườn. Đây là trải nghiệm được nhiều gia đình, nhóm bạn trẻ và các trường học yêu thích.
Ngoài hoạt động tham quan, nhiều vườn còn bố trí các khu vực check-in, bán nho tươi, cây giống và những sản phẩm chế biến như rượu nho, siro nho hay mứt nho, góp phần nâng cao giá trị của loại cây trồng này.
