Từng được mệnh danh là “mẹ của các loại ớt” và nằm trong nhóm gia vị đắt đỏ nhất hành tinh, ớt Aji Charapita khiến giới ẩm thực toàn cầu tò mò bởi kích thước nhỏ bé nhưng hương vị đặc biệt cùng mức giá đắt đỏ. Hiện nay tại Việt Nam, giống ớt này không chỉ được trồng để thu hoạch quả mà còn được nhiều người lựa chọn làm cây cảnh nhờ dáng đẹp, sai trái và màu sắc bắt mắt.
Aji Charapita có nguồn gốc từ những khu rừng nhiệt đới Amazon thuộc Peru. Trong tự nhiên, loài ớt này mọc hoang dại và từng rất hiếm gặp trên thị trường. Chính sự khan hiếm cùng hương vị độc đáo đã giúp nó trở thành loại gia vị được các đầu bếp nổi tiếng và nhà hàng cao cấp săn đón.
Có thời điểm, giá ớt Aji Charapita trên thị trường quốc tế có giá tới 500 triệu đồng/kg. Mức giá này đưa loại ớt tí hon vào nhóm gia vị xa xỉ, thường được nhắc đến cùng nhụy hoa nghệ tây hay vani tự nhiên.
Điểm đặc biệt của Aji Charapita nằm ở kích thước vô cùng nhỏ. Mỗi quả chỉ lớn bằng hạt đậu, hình tròn, khi chín chuyển sang màu vàng cam rực rỡ, một số cây cho quả màu đỏ. Trung bình 1kg ớt có thể chứa tới khoảng 1.000 quả.
Dù nhỏ bé nhưng hương vị của Aji Charapita lại vô cùng mạnh mẽ. Khi ăn sống, quả ớt có vị cay nồng lan tỏa nhanh, xen lẫn hương thơm trái cây rất đặc trưng. Nhiều người mô tả loại ớt này có mùi thơm giống xoài chín hoặc các loại quả nhiệt đới. Điều thú vị là vị cay của nó không kéo dài quá lâu mà nhanh chóng nhường chỗ cho hậu vị ngọt nhẹ và thơm mát.
Nhờ hương vị khác biệt, Aji Charapita thường được sử dụng trong các món salad, nước xốt, hải sản hoặc thịt nướng. Ngoài việc ăn tươi, người ta còn phơi khô rồi nghiền thành bột để làm gia vị cao cấp. Chỉ cần một lượng rất nhỏ cũng đủ tạo điểm nhấn cho món ăn.
Tuy nhiên, loại ớt này không dành cho những người không quen ăn cay. Độ cay của Aji Charapita được đánh giá cao gấp nhiều lần so với ớt Jalapeño nổi tiếng của Mexico. Cảm giác cay bùng nổ ngay từ những giây đầu tiên khiến nhiều người phải xuýt xoa, nhưng chính hương thơm đặc trưng lại khiến họ muốn thưởng thức thêm lần nữa.
Những năm gần đây, Aji Charapita đã được đưa về trồng tại Việt Nam. Nhiều nhà vườn ở Lâm Đồng, Đắk Lắk và một số tỉnh Tây Nguyên đã nhân giống thành công. Theo những người trồng, cây thích nghi khá tốt với điều kiện khí hậu nước ta, đặc biệt ở những nơi có nền nhiệt ổn định và nhiều ánh nắng.
Aji Charapita là cây thân bụi, cao khoảng 40–55cm, tán rộng 35–45cm. Sau khoảng 3 tháng trồng, cây bắt đầu ra hoa và kết trái. Mỗi cây có thể cho hàng trăm quả trong một đợt thu hoạch. Nếu được chăm sóc tốt, cây có tuổi thọ lên tới 4–5 năm và tiếp tục cho trái qua nhiều vụ.
Cây sinh trưởng khỏe, không chiếm nhiều diện tích nên phù hợp với cả những gia đình sống ở đô thị. Chỉ cần một chiếc chậu đặt ở ban công, sân thượng hoặc khoảng sân nhỏ là đã có thể trồng được. Cây ưa đất tơi xốp, thoát nước tốt và cần được tưới đều đặn trong giai đoạn sinh trưởng.
Bên cạnh giá trị kinh tế từ quả, Aji Charapita còn được yêu thích như một loại cây cảnh độc đáo. Khi bước vào mùa kết trái, hàng trăm quả vàng cam li ti phủ kín tán lá xanh tạo nên vẻ đẹp nổi bật và bắt mắt.
Không ít cửa hàng cây cảnh từng bán những chậu Aji Charapita trưởng thành với giá từ vài trăm nghìn đồng. Nhiều người mua về vừa để trang trí không gian sống, vừa có thể hái quả làm gia vị cho bữa ăn hằng ngày.
Hiện nay, trên các chợ mạng xuất hiện khá nhiều địa chỉ bán hạt giống, cây con, quả tươi và quả khô Aji Charapita. Giá ớt trồng tại Việt Nam đã giảm đáng kể so với thời điểm mới xuất hiện, dao động khoảng 700.000 đồng/kg quả tươi. Dù không còn ở mức “siêu đắt đỏ” như trước, đây vẫn là một trong những giống ớt đặc biệt nhất trên thị trường.
