Cá nục có nhiều loại khác nhau, trong đó cá nục gai (còn gọi là cá nục sồ) được nhiều người ưa chuộng nhờ phần thịt săn chắc, vị ngọt tự nhiên và có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn. Dù không quá nổi bật về hình thức, loại cá biển này vẫn được các bà nội trợ lựa chọn nhờ hương vị thơm ngon, dễ chế biến và giá thành bình dân.
Tại Việt Nam, loài cá này được khai thác ở nhiều ngư trường ven biển, đặc biệt là khu vực miền Trung, Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Cá thường sống thành đàn ở tầng nước giữa, di chuyển theo nguồn thức ăn và điều kiện môi trường. Nhờ nguồn lợi tự nhiên tương đối phong phú, cá nục gai trở thành mặt hàng hải sản quen thuộc tại nhiều chợ truyền thống và cửa hàng thực phẩm.
So với cá nục hoa, cá nục gai có phần thân dẹt hơn, dáng thuôn vừa phải và đầu tương đối nhỏ. Miệng cá nhọn, hàm dưới thường dài hơn hàm trên. Điểm dễ nhận biết của loài cá này là hệ thống vây khá phát triển. Vây lưng có phần cứng, nhọn, trong khi vây phía dưới bụng mềm hơn và thường mang màu vàng nhạt.
Màu sắc thân cá cũng khá đặc trưng. Phần lưng có màu xanh sáng, không xuất hiện những đường vân nổi bật như cá nục hoa, còn phần bụng ánh bạc. Dọc hai bên thân là những đường vảy có màu vàng óng, tạo nên vẻ ngoài khác biệt. Khi cá còn tươi, lớp da sáng bóng, thân chắc, mắt trong và mang có màu đỏ hồng.
Không chỉ có ngoại hình dễ nhận biết, cá nục gai còn được đánh giá cao nhờ chất lượng thịt. Thịt cá có màu trắng ngà, thớ tương đối chắc, vị ngọt tự nhiên và mùi thơm đặc trưng của cá biển. So với những loại cá có thịt mềm, cá nục gai có phần thịt săn hơn, khi chế biến không dễ bị nát nếu sơ chế và nấu đúng cách. Đặc biệt, phần thịt cá khi được chiên hoặc nướng có độ dai nhẹ, bên ngoài vàng giòn nhưng bên trong vẫn giữ được vị ngọt.
Phổ biến nhất phải kể đến cá nục gai kho tiêu. Cá sau khi làm sạch được ướp cùng nước mắm, đường, hành, tỏi, ớt và một chút tiêu xay rồi kho liu riu trên bếp. Khi nước kho sánh lại, thịt cá thấm đều gia vị, dậy mùi thơm hấp dẫn.
Ngoài ra, cá nục gai kho cà chua cũng là món ăn được nhiều người yêu thích. Cà chua tạo vị chua dịu, giúp nước kho có màu sắc bắt mắt và cân bằng hương vị. Những ngày trời nóng, cá nục gai nấu canh chua với dứa, cà chua, me hoặc lá giang cũng là lựa chọn đáng thử.
Với những con cá tươi, người nội trợ có thể đem hấp cùng hành lá, gừng và sả. Một cách chế biến khác là chiên giòn. Cá được làm sạch, để ráo nước, ướp chút muối rồi chiên vàng đều hai mặt. Lớp da bên ngoài giòn rụm, phần thịt bên trong thơm ngọt, ăn cùng nước mắm tỏi ớt rất đưa cơm.
Cá nục gai cũng có thể đem nướng than, nướng giấy bạc hoặc phơi khô để bảo quản và sử dụng dần. Cá nướng chín có lớp da vàng thơm, thịt bên trong săn chắc, chấm muối ớt xanh hoặc muối tiêu chanh đều hợp vị. Với cá đã phơi khô, người dân thường nướng hoặc chiên rồi rim cùng nước mắm, đường, ớt để tạo thành món ăn mặn ngọt hấp dẫn.
Hiện nay, cá nục gai được bán tại các chợ hải sản, cửa hàng thực phẩm đông lạnh và trên chợ mạng. Giá bán tùy thuộc vào kích thước, độ tươi, hình thức bảo quản và khu vực tiêu thụ. Mức giá tham khảo của cá nục gai tươi khoảng 65.000-95.000 đồng/kg. Cá cấp đông hoặc mua với số lượng lớn có thể có giá khác biệt.
Để chọn được cá ngon, người mua nên ưu tiên những con có thân chắc, da sáng bóng, mắt trong, mang đỏ và không có mùi lạ. Cá sau khi mua về cần được sơ chế, bảo quản lạnh nếu chưa sử dụng ngay để giữ chất lượng thịt.
Không chỉ được bán dưới dạng cá tươi, cá nục gai còn được sơ chế thành nhiều sản phẩm tiện lợi như cá nục một nắng. Cá nục một nắng được nhiều người lựa chọn vì đã qua công đoạn làm sạch, phơi dưới nắng vừa đủ để bề mặt cá se lại nhưng bên trong vẫn giữ được độ mềm và vị ngọt tự nhiên. Khi chế biến, cá có thể đem chiên, nướng hoặc rim mắm, vừa tiết kiệm thời gian vừa tạo nên những món ăn đậm đà.
Không chỉ ngon, cá nục còn cung cấp protein và axit béo omega-3, góp phần bổ sung dinh dưỡng trong chế độ ăn đa dạng. Hàm lượng omega-3 trong cá nục đạt khoảng 2.616mg/100g thịt cá, cao hơn cả cá hồi nuôi thông thường (khoảng 2.260mg).
