Lịch sử FIFA World Cup 2022: Dấu ấn khó phai tại Trung Đông

Tổng quan về FIFA World Cup 2022

1. Quá trình đấu thầu và Quyết định lịch sử

Quá trình lựa chọn quốc gia đăng cai FIFA World Cup 2018 và 2022 được chính thức khởi động vào tháng 1 năm 2009. Các hiệp hội quốc gia có thời hạn đến ngày 2 tháng 2 năm 2009 để đăng ký nguyện vọng. Do UEFA đã được đảm bảo quyền tổ chức sự kiện năm 2018, các thành viên của liên đoàn này không còn đủ điều kiện tranh quyền đăng cai năm 2022. Cuộc đua cho giải đấu năm 2022 chỉ còn lại năm hồ sơ dự thầu: Úc, Nhật Bản, Qatar, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

Vào ngày 2 tháng 12 năm 2010, 22 thành viên của Ủy ban Điều hành FIFA đã nhóm họp tại Zurich, Thụy Sĩ để tiến hành bỏ phiếu kín. Kết quả bầu chọn đã trải qua 4 vòng. Tại vòng thứ tư mang tính quyết định, Qatar đã nhận được 14 phiếu bầu, đánh bại Hoa Kỳ (8 phiếu) để chính thức trở thành nước chủ nhà của kỳ World Cup 2022.

Tuy nhiên, quyết định trao quyền đăng cai cho Qatar - một hồ sơ bị đánh giá là có "rủi ro hoạt động cao" - ngay lập tức vấp phải sự chỉ trích từ truyền thông. Hàng loạt cáo buộc về hối lộ và tham nhũng nhắm vào các quan chức FIFA đã nổ ra, dẫn đến các cuộc điều tra nội bộ, tiêu biểu là báo cáo dài 430 trang của điều tra viên độc lập Michael Garcia vào năm 2014. Mặc dù báo cáo tóm tắt sau đó tuyên bố Qatar không vi phạm quy tắc, cuộc khủng hoảng này đã góp phần châm ngòi cho vụ án tham nhũng lớn của FIFA vào năm 2015, với sự can thiệp của các công tố viên Thụy Sĩ và Bộ Tư pháp Hoa Kỳ.

2. Sự dịch chuyển lịch thi đấu và Hệ thống cơ sở hạ tầng

Một trong những khía cạnh lịch sử đáng chú ý nhất của World Cup 2022, giải đấu lần thứ 22 do Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (FIFA) tổ chức, là sự thay đổi hoàn toàn về thời gian tổ chức.

Thay đổi thời gian thi đấu

Do khí hậu mùa hè tại Qatar cực kỳ khắc nghiệt với nhiệt độ và độ ẩm rất cao, giải đấu đã được chuyển sang tổ chức vào tháng 11 và tháng 12. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử 92 năm của giải đấu, World Cup không diễn ra vào các tháng truyền thống là tháng 5, tháng 6 hoặc tháng 7. Quyết định này đặt giải đấu vào giữa lịch thi đấu của nhiều giải vô địch quốc gia trên toàn thế giới, buộc các giải đấu lớn tại châu Âu phải điều chỉnh lịch, đưa vào một kỳ nghỉ kéo dài để nhường chỗ cho đấu trường quốc tế. Bên cạnh đó, thời lượng giải đấu cũng được rút ngắn xuống chỉ còn 29 ngày, bắt đầu từ ngày 20 tháng 11 và kết thúc vào ngày 18 tháng 12 năm 2022.

Hệ thống cơ sở hạ tầng và Chi phí

World Cup 2022 được tổ chức trên 8 sân vận động trải dài khắp 5 thành phố của Qatar. Trong số này, có tới 7 sân vận động được xây mới hoàn toàn để phục vụ sự kiện, và sân thứ 8 (Sân vận động Quốc tế Khalifa) được cải tạo trên quy mô lớn. Tất cả các sân vận động đều được lắp đặt hệ thống làm mát hiện đại nhằm mục đích giảm nhiệt độ bên trong xuống tới 20°C.

Sự tập trung về mặt địa lý đã biến đây trở thành kỳ World Cup nhỏ gọn nhất kể từ giải đấu khai mạc năm 1930. 24 trong số 32 đội bóng đóng quân trong bán kính 10 km, cho phép các cầu thủ không phải di chuyển bằng máy bay giữa các trận đấu và có thể ở lại cùng một trung tâm huấn luyện trong toàn bộ giải đấu. Về mặt tài chính, chi phí ước tính cho kỳ World Cup này lên tới hơn 220 tỷ USD, biến đây trở thành kỳ World Cup đắt đỏ nhất trong lịch sử, dù giới chức Qatar tranh luận rằng chi phí thực tế cho cơ sở hạ tầng sân vận động chỉ rơi vào khoảng 8 tỷ USD.

3. Cải tiến luật thi đấu và Công tác trọng tài

Kỳ World Cup 2022 đánh dấu những bước tiến lớn về quy định trên sân cỏ và tính toàn diện trong công tác trọng tài.

Quy định thay người: Giải đấu áp dụng luật thay người mới, cho phép các đội thực hiện tối đa 5 sự thay đổi người trong thời gian thi đấu chính thức và thêm một sự thay đổi người nếu trận đấu bước vào hiệp phụ.

Thay người do chấn động não: Đây là kỳ World Cup đầu tiên thử nghiệm luật thay người do chấn động não. Mỗi đội được phép thay tối đa một cầu thủ bị nghi ngờ chấn động não trong một trận đấu, và lượt thay này không tính vào hạn ngạch thay người thông thường. Quy định này lần đầu tiên được kích hoạt khi thủ môn Alireza Beiranvand của Iran gặp chấn động não trong trận gặp Anh và được thay thế bởi Hossein Hosseini.

Trọng tài nữ: Lần đầu tiên trong lịch sử, các nữ trọng tài được phân công điều khiển các trận đấu tại một giải đấu lớn của nam giới. Ba nữ trọng tài chính gồm Stephanie Frappart (Pháp), Salima Mukansanga (Rwanda) và Yoshimi Yamashita (Nhật Bản) đã làm nên lịch sử. Stephanie Frappart trở thành trọng tài nữ đầu tiên bắt chính một trận đấu tại World Cup nam trong cuộc đối đầu giữa Costa Rica và Đức ở bảng E.

4. Những vấn đề và tranh cãi ngoài sân cỏ

Song song với quá trình chuẩn bị, nước chủ nhà Qatar vấp phải nhiều sự giám sát và chỉ trích từ các cơ quan truyền thông và tổ chức quốc tế.

Trọng tâm của những tranh cãi xoay quanh điều kiện của lao động nhập cư, những người trực tiếp xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng khổng lồ cho giải đấu. Tổ chức Ân xá Quốc tế báo cáo tình trạng "lao động cưỡng bức" và điều kiện làm việc khắc nghiệt, trong khi The Guardian đưa tin rằng nhiều công nhân không được trả lương đúng hạn và bị tịch thu giấy tờ tùy thân. Phản hồi lại sức ép này, chính phủ Qatar từ năm 2015 đến 2021 đã áp dụng các luật cải cách lao động mới, bao gồm việc dỡ bỏ hệ thống bảo lãnh lao động Kafala và ban hành mức lương tối thiểu.

Một số vấn đề khác liên quan đến nhân quyền cũng gây rạn nứt giữa nước chủ nhà và phương Tây, nổi bật là luật pháp hình sự hóa cộng đồng LGBTQ+ tại Qatar. Giới chức an ninh tại các sân vận động đã tịch thu các trang phục và lá cờ có biểu tượng cầu vồng lục sắc. Hơn nữa, chỉ vài ngày trước khi giải đấu khởi tranh, ban tổ chức đã cấm hoàn toàn việc bán rượu bia tại các khu vực bên trong sân vận động, đi ngược lại các kế hoạch ban đầu.

Trên bình diện quốc tế, do cuộc xung đột tại Ukraine, đội tuyển quốc gia Nga đã bị FIFA đình chỉ tham gia mọi giải đấu quốc tế, dẫn đến việc họ bị loại khỏi vòng loại World Cup 2022.

5. Diễn biến giải đấu: Những cơn địa chấn và các cột mốc lịch sử

Đây là kỳ World Cup cuối cùng duy trì thể thức 32 đội tham dự, trước khi FIFA quyết định mở rộng số đội lên 48 bắt đầu từ kỳ giải năm 2026. Về mặt chuyên môn, giải đấu năm 2022 ghi nhận nhiều kết quả bất ngờ và những thành tích lịch sử.

Giai đoạn Vòng bảng

Đội tuyển chủ nhà Qatar đã có màn ra mắt đáng quên khi để thua Ecuador 0-2 trong trận mở màn. Kết quả này biến Qatar trở thành nước chủ nhà đầu tiên trong lịch sử thua ở trận khai mạc. Chung cuộc, họ cũng trở thành quốc gia đăng cai đầu tiên để thua toàn bộ cả 3 trận vòng bảng.

Giải đấu chứng kiến nhiều cú sốc cực lớn ngay từ vòng bảng. Đội tuyển Ả Rập Xê Út đã tạo nên cơn địa chấn khi lội ngược dòng đánh bại ứng cử viên vô địch Argentina với tỷ số 2-1. Bảng E chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục của Nhật Bản khi họ lần lượt đánh bại hai nhà cựu vô địch thế giới là Đức (2-1) và Tây Ban Nha (2-1) để tiến vào vòng trong với tư cách nhất bảng. Trái lại, đội tuyển Đức có kỳ thứ hai liên tiếp phải dừng bước tủi hổ ngay sau vòng bảng. Tương tự, đội tuyển Bỉ (xếp hạng hai thế giới khi đó) cũng bị loại sớm sau màn trình diễn thất vọng ở bảng F.

Đội tuyển Ý, mặc dù là nhà đương kim vô địch châu Âu và từng 4 lần vô địch thế giới, lại gây thất vọng khi không thể vượt qua vòng loại khu vực, đánh dấu lần thứ hai liên tiếp họ vắng mặt tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Vòng loại trực tiếp và Câu chuyện cổ tích mang tên Morocco

Đội tuyển Morocco đã tạo ra một hành trình kỳ diệu chưa từng có trong lịch sử. Sau khi đứng đầu bảng F, họ lần lượt vượt qua Tây Ban Nha (3-0 trên chấm luân lưu) và Bồ Đào Nha (1-0 trong 90 phút) để góp mặt ở vòng bốn đội mạnh nhất. Thành tích này giúp Morocco ghi danh vào lịch sử bóng đá khi trở thành quốc gia châu Phi và thế giới Ả Rập đầu tiên lọt vào tới tận trận bán kết của một kỳ World Cup. Dù sau đó để thua Pháp 0-2 ở bán kết và thất bại 1-2 trước Croatia trong trận tranh hạng ba, vị trí thứ 4 chung cuộc vẫn là thành tích vĩ đại nhất của bóng đá châu lục này.

Trận chung kết huyền thoại

Trận đấu phân định ngôi vương diễn ra vào ngày 18 tháng 12 tại Sân vận động Lusail giữa đội tuyển Argentina và đương kim vô địch Pháp. Trận đấu này được giới chuyên môn đánh giá là một trong những trận chung kết kịch tính và xuất sắc nhất lịch sử bóng đá. Argentina sớm dẫn trước 2-0 nhờ công của Lionel Messi và Angel Di Maria. Tuy nhiên, Kylian Mbappe của Pháp đã ghi hai bàn chớp nhoáng ở cuối hiệp hai để đưa trận đấu vào hiệp phụ.

Trong thời gian hiệp phụ, Messi một lần nữa đưa Argentina vươn lên ở phút 108, nhưng Mbappe lại gỡ hòa 3-3 trên chấm phạt đền ở phút 118. Ba bàn thắng này giúp Mbappe trở thành cầu thủ thứ hai trong lịch sử lập hat-trick ở một trận chung kết World Cup, kể từ sau kỷ lục của Geoff Hurst năm 1966.

Hòa 3-3 sau 120 phút, hai đội phải giải quyết thắng thua trên chấm luân lưu. Argentina đã xuất sắc thực hiện thành công cả 4 quả đá phạt để giành chiến thắng 4-2, qua đó mang về chức vô địch thế giới lần thứ 3 trong lịch sử và là danh hiệu đầu tiên kể từ năm 1986. Chức vô địch này được xem là một cái kết thi vị cho sự nghiệp lẫy lừng của đội trưởng Lionel Messi, giúp anh củng cố vị thế vững chắc trong danh sách những cầu thủ vĩ đại nhất mọi thời đại.

6. Thống kê kỷ lục, Giải thưởng và Biểu tượng

Với 172 bàn thắng được ghi sau 64 trận đấu, World Cup 2022 đã xác lập kỷ lục là giải đấu có số lượng bàn thắng nhiều nhất trong thể thức 32 đội, phá vỡ mọi cột mốc trước đó. Tổng giải thưởng của giải đấu lên tới 440 triệu USD (tăng 40 triệu USD so với năm 2018), trong đó nhà vô địch Argentina nhận được 42 triệu USD.

Hệ thống giải thưởng cá nhân và tập thể:

Quả bóng Vàng (Cầu thủ xuất sắc nhất giải): Đội trưởng Lionel Messi của Argentina được vinh danh, trở thành cầu thủ đầu tiên giành được hai danh hiệu Quả bóng Vàng tại World Cup.

Chiếc giày Vàng (Cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất): Tiền đạo Kylian Mbappe của Pháp đoạt giải với 8 bàn thắng, con số cao nhất kể từ sau kỷ lục của Ronaldo (Brazil) năm 2002.

Găng tay Vàng (Thủ môn xuất sắc nhất): Emiliano Martinez (Argentina).

Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất: Enzo Fernandez (Argentina).

Giải Phong cách (Fair Play): Đội tuyển Anh.

Các biểu tượng của giải đấu:

Linh vật chính thức của World Cup 2022 có tên là "La'eeb", một từ tiếng Ả Rập mang ý nghĩa "cầu thủ có kỹ năng siêu việt", mang hình dáng mô phỏng chiếc khăn đội đầu truyền thống của khu vực Trung Đông.

Trái bóng thi đấu chính thức mang tên "Adidas Al Rihla" (có nghĩa là "Cuộc hành trình" trong tiếng Ả Rập). Trái bóng này được trang bị hệ thống cảm biến điện tử bên trong để theo dõi tốc độ và vị trí nhằm hỗ trợ các quyết định từ VAR, đòi hỏi phải được sạc pin trước mỗi trận đấu. Ở vòng bán kết và trận chung kết, một biến thể khác mang tên "Adidas Al Hilm" ("Giấc mơ") với thiết kế màu vàng và đỏ tía được đưa vào sử dụng, đại diện cho sắc màu của đội chủ nhà và chiếc cúp vô địch thế giới.

* Nguồn tham khảo: Wikipedia, FIFA.com