Quan niệm trẻ thuận tay trái thường thông minh hơn đã được truyền tai nhau từ rất lâu và khiến nhiều người tin rằng thói quen sử dụng tay có thể liên quan trực tiếp đến trí tuệ của trẻ.
Mỗi đứa trẻ đều có tiềm năng phát triển trí tuệ riêng, và điều quan trọng hơn chính là cách não bộ được kích thích, rèn luyện và phát triển trong những năm đầu đời.
Bố mẹ nên quan tâm đến ba yếu tố quan trọng được xem là “cấu hình cốt lõi” ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ. Khi những yếu tố này được nuôi dưỡng đúng cách, não bộ của trẻ sẽ phát triển tốt hơn, khả năng tư duy, ghi nhớ và học hỏi cũng được cải thiện rõ rệt.
Mật độ các kết nối thần kinh trong não cao
Các nghiên cứu sử dụng công nghệ hình ảnh tensor khuếch tán, một phương pháp giúp quan sát cấu trúc các đường kết nối trong não, cho thấy rằng ở những trẻ có chỉ số IQ cao, các bó sợi chất trắng trong não thường phát triển hoàn chỉnh hơn.
Cụ thể, mức độ toàn vẹn của các bó sợi này cao hơn khoảng 15% so với trẻ bình thường, đặc biệt ở những khu vực quan trọng như thể chai (nơi kết nối hai bán cầu não) và bó dọc trên, những “con đường” giúp các vùng não trao đổi thông tin với nhau.
Có thể hình dung những bó sợi chất trắng này giống như hệ thống “đường cao tốc” của não bộ. Khi các con đường này phát triển tốt, thông tin giữa các vùng não sẽ được truyền đi nhanh và hiệu quả hơn. Một số nghiên cứu cho thấy tốc độ truyền tín hiệu thần kinh có thể tăng khoảng 30% khi các kết nối này hoạt động tốt.
Điều đáng chú ý là sự phát triển của các đường kết nối thần kinh này không liên quan đáng kể đến việc trẻ thuận tay trái hay tay phải. Điều quan trọng hơn chính là môi trường mà trẻ được tiếp xúc và trải nghiệm trong quá trình lớn lên.
Các nhà khoa học cho rằng việc tạo ra môi trường giàu kích thích tích cực sẽ giúp não bộ của trẻ hình thành nhiều kết nối thần kinh hơn. Chẳng hạn, nếu trẻ được tiếp xúc với nhiều môi trường ngôn ngữ phong phú trước 3 tuổi, như nghe kể chuyện, trò chuyện thường xuyên, tiếp xúc với nhiều cách diễn đạt khác nhau, thì mật độ các khớp thần kinh trong não có thể tăng lên đáng kể, có nghiên cứu ước tính lên tới khoảng 22%.
Hiểu một cách đơn giản, não bộ của trẻ càng được kích thích bằng những trải nghiệm đa dạng và tích cực, các “đường kết nối” trong não càng phát triển mạnh mẽ, từ đó hỗ trợ tốt hơn cho khả năng tư duy, học hỏi và ghi nhớ sau này.
Khả năng ghi nhớ tốt
Các thí nghiệm của Đại học Stanford cho thấy trẻ em có chỉ số IQ trên 130 thường có kết quả tốt hơn rõ rệt trong các bài kiểm tra đánh giá trí nhớ làm việc, một khả năng rất quan trọng của não bộ.
Trong bài kiểm tra N-Back (phương pháp tiêu chuẩn để đo trí nhớ làm việc), nhóm trẻ có IQ cao đạt độ chính xác cao hơn khoảng 40% so với trẻ bình thường. Điều này cho thấy trẻ có khả năng ghi nhớ thông tin trong thời gian ngắn và xử lý chúng linh hoạt hơn.
Có thể hiểu đơn giản, trí nhớ làm việc giống như một cuốn “sổ ghi chú tạm thời” của não bộ. Khi học bài, giải toán hay suy nghĩ về một vấn đề, não sẽ tạm thời giữ lại một số thông tin để xử lý. Trẻ có trí nhớ làm việc tốt thường tập trung tốt, suy luận nhanh hơn và giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.
Điều đáng chú ý là khả năng này không hoàn toàn do bẩm sinh, mà có thể được rèn luyện thông qua những hoạt động phù hợp. Các nghiên cứu cho thấy nếu trẻ chơi các trò rèn luyện trí nhớ khoảng 20 phút mỗi ngày, chẳng hạn như trò ghép thẻ, tìm cặp hình giống nhau hoặc nhớ vị trí đồ vật, thì trí nhớ làm việc của trẻ 5 tuổi có thể được cải thiện đáng kể.
Ngoài ra, khi trẻ có trí nhớ làm việc mạnh mẽ, vỏ não trước trán, vùng não chịu trách nhiệm cho tư duy, lập kế hoạch và giải quyết vấn đề cũng hoạt động hiệu quả hơn. Nhờ đó, khi gặp những tình huống mới, trẻ thường bình tĩnh suy nghĩ, phân tích và tìm ra cách giải quyết nhanh hơn.
Nói cách khác, việc rèn luyện trí nhớ thông qua những trò chơi đơn giản hằng ngày không chỉ giúp trẻ học tốt hơn, mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của não bộ.
Tính linh hoạt về nhận thức
Một yếu tố quan trọng khác ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ chính là tính linh hoạt về nhận thức. Đây là khả năng giúp trẻ nhanh chóng chuyển đổi giữa các nhiệm vụ hoặc cách suy nghĩ khác nhau, từ đó thích nghi tốt hơn với những tình huống mới.
Ở cấp độ não bộ, khả năng này liên quan đến sự phối hợp hoạt động giữa vùng hồi đai trước và vỏ não trước trán lưng bên, những khu vực chịu trách nhiệm cho việc điều khiển hành vi, suy nghĩ linh hoạt và giải quyết vấn đề.
Trong các thí nghiệm về nhận thức, các nhà khoa học thường sử dụng bài kiểm tra “phân loại thẻ theo chiều” để đánh giá khả năng chuyển đổi tư duy của trẻ. Kết quả cho thấy, khi phải thay đổi quy tắc phân loại, trẻ có chỉ số IQ cao phản ứng nhanh hơn khoảng 200 mili giây so với trẻ bình thường. Điều này cho thấy các em có khả năng thích nghi và điều chỉnh cách suy nghĩ nhanh hơn.
Thực tế, khả năng này hoàn toàn có thể được rèn luyện thông qua trải nghiệm đa dạng. Khi trẻ thường xuyên tham gia vào những hoạt động đòi hỏi suy nghĩ và giải quyết vấn đề, não bộ sẽ dần hình thành những kết nối linh hoạt hơn.
Các nghiên cứu gợi ý rằng, nếu mỗi tuần trẻ được tiếp xúc với ít nhất ba loại hoạt động tư duy khác nhau, chẳng hạn như lắp ghép Lego, chơi cờ, giải câu đố, hoặc thử những hoạt động logic đơn giản như lập trình cho trẻ em, thì khả năng linh hoạt nhận thức sẽ được cải thiện đáng kể.
Tiềm năng của não bộ trẻ em lớn hơn rất nhiều so với những gì chúng ta thường nghĩ. Khi được hướng dẫn và nuôi dưỡng đúng cách, mỗi đứa trẻ đều có cơ hội phát huy tốt nhất khả năng của mình.
