Trên hành trình nuôi dạy, hầu hết bố mẹ đều mong muốn con lớn lên khỏe mạnh, tự tin và có một cuộc sống hạnh phúc.
Thế nhưng, trong cuộc sống có những lúc vì lo lắng hoặc nóng vội, bố mẹ vô tình nói ra những lời khiến trẻ bị tổn thương mà chính mình cũng không nhận ra.
Thực tế, điều khiến trẻ cảm thấy tổn thương trong gia đình không hẳn là những khó khăn về vật chất hay những biến cố lớn. Nhiều khi, chính việc bố mẹ lặp đi lặp lại một vài câu nói quen thuộc mới là điều khiến trẻ buồn lòng và dần mất đi sự tự tin.
Có bốn câu nói mà bố mẹ cần đặc biệt lưu ý, bởi nếu được nói thường xuyên, có thể ảnh hưởng không nhỏ đến cảm xúc và sự phát triển tâm lý của trẻ.
4 câu dễ làm tổn thương trẻ mà nhiều bố mẹ vô tình nói
“Con xem lại mình đi, làm gì cũng không bằng người ta”
Nhiều bố mẹ thường so sánh con với những đứa trẻ khác với mong muốn con sẽ cố gắng hơn. Chẳng hạn như những câu nói quen thuộc: “Con nhìn bạn kia xem, lúc nào cũng đứng đầu lớp, sao con lại không làm được như vậy?”
Tuy nhiên, cách so sánh này dễ khiến trẻ cảm thấy mình kém cỏi hơn người khác. Thay vì trở thành động lực, có thể khiến trẻ dần mất tự tin và luôn cảm thấy mình không đủ tốt.
Các chuyên gia tâm lý cho rằng khi trẻ thường xuyên bị đặt trong môi trường so sánh, lòng tự trọng của trẻ có thể bị ảnh hưởng. Lâu dần, trẻ dễ hình thành cảm giác tự ti và lo lắng quá mức về việc mình có “đủ giỏi” hay không.
“Bố mẹ làm việc vất vả tất cả là vì con”
Một số bố mẹ, khi muốn nhắc nhở con học hành chăm chỉ, thường nói: “Bố mẹ làm việc vất vả suốt ngày cũng là vì con, vậy mà con không chịu cố gắng.”
Dù xuất phát từ tình yêu thương, câu nói này đôi khi lại khiến trẻ cảm thấy áp lực. Trẻ có thể nghĩ rằng mình đang trở thành gánh nặng, hoặc cảm thấy có lỗi vì chưa làm được điều gì đó như mong muốn.
Thay vì giúp trẻ có thêm động lực, cách nói này đôi khi khiến trẻ cảm thấy căng thẳng và tự trách bản thân.
“Đừng gây thêm rắc rối cho bố mẹ nữa”
Khi trẻ muốn giúp làm việc nhà hoặc thử làm điều gì đó mới, đôi khi bố mẹ vì bận rộn hoặc thiếu kiên nhẫn mà nói: “Đừng làm rối thêm nữa, đi chơi chỗ khác đi.”
Những lời nói như vậy có thể khiến trẻ cảm thấy mình không được tin tưởng hoặc không được chào đón khi muốn giúp đỡ. Dần dần, trẻ có thể mất đi sự nhiệt tình và ngại chủ động tham gia vào các hoạt động trong gia đình.
Theo thời gian, trẻ cũng có thể trở nên rụt rè hơn, sợ mắc sai lầm và không còn dám thử những điều mới.
“Bố mẹ đã nói không là không”
Một số phụ huynh thường quen đưa ra quyết định theo cách khá cứng rắn. Khi trẻ bày tỏ mong muốn hoặc ý kiến, câu trả lời có thể là: “Bố mẹ đã nói không rồi, đừng hỏi nữa.”
Cách giao tiếp này dễ khiến trẻ cảm thấy suy nghĩ của mình không được lắng nghe. Nếu điều này lặp lại nhiều lần, trẻ có thể dần mất đi sự tự tin để bày tỏ quan điểm của mình.
Trong khi đó, trẻ em rất cần được lắng nghe và được giải thích lý do. Khi bố mẹ dành thời gian trò chuyện và giải thích nhẹ nhàng, trẻ hiểu vấn đề hơn, cũng như cảm thấy mình được tôn trọng.
Bốn cách giúp bố mẹ tránh nói lời làm tổn thương trẻ
Ngừng so sánh và nhìn nhận những điểm mạnh riêng của con
Mỗi đứa trẻ đều có tính cách, khả năng và tốc độ phát triển khác nhau. Vì vậy, việc so sánh con với những đứa trẻ khác thường không mang lại tác dụng tích cực như bố mẹ mong muốn.
Thay vì đặt con cạnh người khác, bố mẹ nên chú ý đến sự tiến bộ của chính con mình. Dù chỉ là những thay đổi nhỏ, trẻ cũng rất cần được ghi nhận và khích lệ.
Chẳng hạn, nếu lần này điểm kiểm tra của con cao hơn lần trước vài điểm, bố mẹ có thể nói: “Con đã tiến bộ hơn so với lần trước rồi đấy. Điều đó cho thấy con đã cố gắng rất nhiều. Cứ tiếp tục như vậy nhé.”
Những lời động viên giúp trẻ cảm thấy nỗ lực của mình được nhìn thấy và có thêm động lực để cố gắng.
Thể hiện tình yêu thương theo cách không tạo áp lực cho con
Bố mẹ làm việc vất vả phần lớn là vì mong muốn gia đình có cuộc sống tốt hơn. Tuy nhiên, nếu diễn đạt không khéo, trẻ có thể hiểu rằng mọi sự hy sinh của bố mẹ đều đặt lên vai mình.
Thay vì nhấn mạnh sự vất vả, bố mẹ có thể chia sẻ với con theo cách nhẹ nhàng hơn, chẳng hạn: “Bố mẹ làm việc chăm chỉ để gia đình mình có cuộc sống tốt hơn. Điều bố mẹ mong nhất là con lớn lên khỏe mạnh, hạnh phúc và làm được những điều con yêu thích.”
Giúp con xây dựng sự tự tin
Trẻ em thường rất thích được tham gia vào các hoạt động trong gia đình. Khi con muốn giúp đỡ, bố mẹ nên đón nhận sự nhiệt tình đó một cách tích cực.
Ngay cả khi trẻ làm chưa tốt, thay vì phê bình, bố mẹ có thể kiên nhẫn hướng dẫn. Ví dụ, nếu con muốn giúp rửa bát, cha mẹ có thể nói: “Cảm ơn con đã muốn giúp mẹ. Con rửa nhẹ tay một chút để bát không bị trơn nhé.”
Tôn trọng ý kiến của con và duy trì sự trò chuyện cởi mở
Trong gia đình, trẻ cũng cần cảm thấy rằng suy nghĩ và mong muốn của mình được lắng nghe. Khi con chia sẻ ý kiến, bố mẹ nên dành thời gian lắng nghe và cùng con trao đổi.
Nếu ý tưởng của con phù hợp, bố mẹ có thể ủng hộ. Nếu chưa phù hợp, hãy kiên nhẫn giải thích lý do để con hiểu.
Chẳng hạn, khi con muốn nuôi thú cưng, bố mẹ có thể nói: “Nuôi thú cưng là một việc rất đáng yêu, nhưng cũng cần nhiều thời gian chăm sóc. Chúng ta hãy cùng xem gia đình mình có đủ điều kiện để nuôi không nhé.”
Lời nói của bố mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến tâm hồn trẻ nhỏ. Một câu nói dịu dàng có thể mang lại sự ấm áp và khích lệ, nhưng lời nói thiếu cân nhắc cũng có thể để lại những tổn thương khó nhận ra.
Vì vậy, trong quá trình nuôi dạy con, bố mẹ hãy cố gắng lựa chọn cách giao tiếp nhẹ nhàng và thấu hiểu hơn. Khi trẻ được lớn lên trong một môi trường đầy sự tôn trọng, động viên và yêu thương, các em sẽ tự tin hơn trên hành trình trưởng thành của mình.
Chỉ cần thay đổi cách nói một chút mỗi ngày, bố mẹ có thể giúp trẻ bước đi vững vàng hơn trên con đường phía trước.
