Nhiều người quan niệm rằng trẻ biết đếm số, sớm thuộc thơ, nhớ chữ thì đồng nghĩa với thông minh. Thực tế, sự phát triển và khả năng học hỏi của trẻ được thể hiện qua nhiều khía cạnh khác nhau, không thể đánh giá chỉ bằng một vài dấu hiệu đơn lẻ.
Dưới đây là 5 đặc điểm thường gặp ở những trẻ có khả năng học hỏi tốt, bố mẹ có thể tham khảo để hiểu hơn về điểm mạnh của con và có cách đồng hành phù hợp, thay vì quá lo lắng hay vội vàng so sánh trẻ với nhau.
Năng động, khéo léo và thích khám phá những điều nhỏ nhặt
Khi thấy con xé giấy, lục ngăn kéo hay bóp nặn đồ vật, nhiều bố mẹ dễ nghĩ rằng trẻ đang nghịch ngợm và gây bừa bộn. Thực tế, những hành động này là cách trẻ chủ động khám phá thế giới bằng đôi tay.
Một người mẹ kể rằng, giai đoạn con trai khoảng một tuổi, chị từng rất đau đầu khi con thích tục lục tung các ngăn kéo, xé khăn giấy và sách vở. Vì chưa có nhiều kinh nghiệm nuôi dạy con, chị thường cố gắng ngăn cản những hành động này. Sau khi tìm hiểu thêm về sự phát triển của trẻ, chị nhận ra việc trẻ thường xuyên vận động bàn tay cũng là một phần trong quá trình học hỏi.
Các kỹ năng vận động tinh của bàn tay có liên quan đến những vùng cảm giác và vận động của não bộ. Khi trẻ giật, véo, xé, lật hoặc búng đồ vật, con đang rèn luyện sự khéo léo và khả năng phối hợp của đôi tay thông qua quá trình khám phá.
Bố mẹ nên làm gì? Nếu hành động của trẻ an toàn và không gây ảnh hưởng đến người khác, đừng vội ngăn cản. Bố mẹ có thể chuẩn bị giấy màu, khối xếp hình, hạt cườm kích thước phù hợp và hộp đựng để con xé, bóp, xếp hoặc phân loại. Những hoạt động đơn giản này giúp trẻ rèn luyện đôi tay và khả năng phối hợp trong quá trình chơi.
Đôi chân nhỏ nhắn nhanh nhẹn với khả năng giữ thăng bằng tốt
Một số trẻ biết đi sớm, chạy nhảy vững vàng và hiếm khi bị ngã. Đây liên quan đến khả năng vận động, giữ thăng bằng và phối hợp cơ thể của trẻ.
Khả năng kiểm soát bàn chân và giữ thăng bằng có liên quan đến cách trẻ cảm nhận vị trí cơ thể cũng như phối hợp các bộ phận khi vận động. Hệ thống tiền đình phát triển ổn định cũng hỗ trợ trẻ kiểm soát cơ thể và duy trì sự tập trung tốt hơn.
Bố mẹ nên làm gì? Với trẻ nhỏ, hãy khuyến khích con đạp chân, vận động và chơi đồ chơi phù hợp. Khi trẻ lớn hơn, tạo điều kiện để con chạy, nhảy, đạp xe và leo trèo trong không gian an toàn. Hạn chế bế hoặc để trẻ ngồi xe đẩy quá lâu, thay vào đó dành cho con nhiều cơ hội tự vận động và khám phá hơn. Những trải nghiệm vận động này giúp trẻ rèn luyện khả năng giữ thăng bằng và phối hợp cơ thể.
Đôi mắt sáng và khả năng theo dõi nhanh
Khi nhìn thấy một vật mới lạ, trẻ thường lập tức chú ý, chủ động dõi theo và quan sát từng chi tiết. Khi được người lớn mỉm cười hoặc trò chuyện, con cũng nhanh chóng đáp lại bằng ánh mắt, nụ cười hoặc những biểu hiện tương tác khác.
Những phản ứng linh hoạt này cho thấy trẻ đang tích cực tiếp nhận và xử lý thông tin từ môi trường xung quanh, đồng thời thể hiện sự tò mò và khả năng quan sát đang phát triển.
Bố mẹ nên làm gì? Thường xuyên giao tiếp bằng mắt, trò chuyện với con, chơi các trò chơi bằng tay và sử dụng đồ chơi nhiều màu sắc để khuyến khích trẻ quan sát. Khi có điều kiện, hãy đưa con đến những nơi phù hợp để trải nghiệm những khung cảnh và sự vật mới, qua đó mở rộng vốn trải nghiệm và duy trì sự tò mò của trẻ.
Đôi tai nhạy bén, thích lắng nghe và bắt chước
Một số trẻ có khả năng chú ý và phản ứng nhanh với âm thanh. Chẳng hạn, dù đang tập trung nghe bài hát, chỉ cần nghe tiếng chìa khóa xoay ngoài cửa, trẻ đã lập tức quay lại hoặc chạy ra tìm mẹ. Ngay cả những âm thanh nhỏ cũng dễ dàng thu hút sự chú ý và khiến trẻ quay đầu tìm kiếm.
Khả năng nghe và phân biệt âm thanh tốt giúp trẻ thuận lợi hơn trong việc tiếp nhận ngôn ngữ, bắt chước lời nói và hiểu những gì người khác truyền đạt. Đây cũng là nền tảng quan trọng để trẻ từng bước học nói, ghi nhớ và tiếp thu kiến thức.
Bố mẹ nên làm gì? Hãy thường xuyên trò chuyện nhẹ nhàng với con, đọc sách tranh và cho trẻ nghe những bài hát phù hợp. Khi con bắt chước âm thanh hoặc lời nói, bố mẹ nên phản hồi tích cực và khuyến khích trẻ, giúp con từng bước hình thành quá trình “lắng nghe - hiểu - diễn đạt”.
Chu vi vòng đầu tăng trưởng đều đặn, không tăng đột ngột hoặc chậm lại
Thực tế, em bé có chu vi vòng đầu lớn hơn mức trung bình chưa chắc đã thông minh hơn. Điều quan trọng là vòng đầu cần tăng trưởng đều đặn theo thời gian, không tăng quá nhanh hoặc chậm lại bất thường.
Khi kết hợp với các mốc phát triển phù hợp như biết ngẩng đầu, nhận diện người quen và chủ động tương tác, đó mới là những dấu hiệu đáng chú ý về quá trình phát triển của trẻ.
Bố mẹ nên làm gì? Theo dõi chu vi vòng đầu trong các lần khám định kỳ và quan sát sự phát triển tổng thể của con.
