Thực ra, không cần đợi đến khi trẻ lớn mới nhận ra những đặc điểm nổi bật về trí trông minh trong quá trình phát triển. Ngay từ 0 đến 1 tuổi, bố mẹ đã có thể quan sát nhiều biểu hiện đáng chú ý ở bé qua những thay đổi nhỏ mỗi ngày.
Các chuyên gia chỉ ra 6 điểm quan sát quan trọng theo từng giai đoạn tuổi. Nắm được những dấu hiệu này sẽ giúp bố mẹ biết nên chú ý điều gì, đồng thời theo dõi sát hơn tốc độ và sự tiến bộ của bé trong năm đầu đời.
Kỹ năng quan sát tốt: Có đôi mắt sáng và tinh tường
Trẻ 0-3 tháng: Bé có thể dùng mắt theo dõi khá ổn định một vật nhỏ, chẳng hạn quả bóng màu đỏ, đồng thời chăm chú nhìn những đồ vật đang chuyển động trong một khoảng thời gian.
Trẻ 4-8 tháng: Khi xem sách tranh, bé chú ý đến những chi tiết trong hình ảnh, bóng đổ trên tường hoặc đồ vật mà người lớn đang cầm. Bé cũng dần có xu hướng nhìn theo và bắt chước những gì quan sát được.
Trẻ 9-12 tháng: Khả năng quan sát trở nên linh hoạt hơn. Bé nhanh chóng nhận ra những chi tiết nhỏ xung quanh, đồng thời ngồi bên cửa sổ chăm chú nhìn xe, người qua lại trong thời gian khá lâu.
Khả năng theo dõi bằng mắt là một phần quan trọng trong quá trình phát triển nhận thức của trẻ. Khi bé tập trung nhìn, theo dõi và nhận ra những thay đổi của sự vật xung quanh, đó cũng là cơ hội để não bộ tiếp nhận thêm nhiều thông tin mới.
Vì vậy, bố mẹ nên dành thời gian cùng con quan sát những điều thú vị trong cuộc sống hằng ngày. Một chiếc lá chuyển động, đàn chim ngoài cửa sổ, ánh nắng trên tường hay một món đồ chơi nhiều màu sắc đều có thể trở thành “bài học” tự nhiên, giúp trẻ rèn khả năng chú ý và khám phá thế giới.
Kỹ năng giao tiếp tốt: Thích tươi cười và thích giao tiếp với mọi người
Trẻ 0-3 tháng: Bé phát ra những âm thanh đơn giản như tiếng ê a, bập bẹ. Khi mẹ trò chuyện, bé đáp lại bằng những âm thanh, nét mặt hoặc cử động như đang muốn “đối thoại”. Đây là những bước đầu tiên trong quá trình hình thành khả năng giao tiếp.
Trẻ 4-8 tháng: Bé hứng thú với những tương tác quen thuộc và có thể bật cười trước những trò chơi đơn giản. Sau đó bắt đầu nhận biết người quen, chú ý đến người lạ và có những phản ứng khác nhau khi gặp từng người. Khi nhìn thấy người thân, bé chủ động đưa tay, hướng người về phía họ hoặc tìm cách thu hút sự chú ý.
Trẻ 9-12 tháng: Bé bắt đầu thể hiện rõ hơn nhu cầu giao tiếp và tương tác, đưa đồ chơi cho người khác, tham gia những trò chơi qua lại, đồng thời biết chỉ tay hoặc phát ra âm thanh để thu hút sự chú ý của người lớn về một điều mình đang quan tâm.
Những tương tác nhỏ này cho thấy trẻ đang từng bước học cách kết nối với mọi người, thể hiện nhu cầu và chia sẻ sự chú ý. Khi bố mẹ thường xuyên trò chuyện, đáp lại âm thanh, ánh mắt và cử chỉ của con, bé sẽ có thêm nhiều cơ hội rèn luyện khả năng giao tiếp, ngôn ngữ và nhận biết cảm xúc.
Khả năng khéo léo của đôi tay: Bé giỏi trong việc cầm nắm, véo và nghịch ngợm mọi thứ
Trẻ 0-3 tháng: Học cách cầm nắm dần dần, một số bé có thể cầm nắm chắc đồ vật khi được 3 tháng tuổi.
Trẻ 4-8 tháng: Bé chơi đùa với đồ chơi qua lại, nghịch ngợm với chúng bằng cả hai tay và cẩn thận quan sát cách chơi.
Trẻ 9-12 tháng: Bé sử dụng hai tay linh hoạt hơn, chẳng hạn một tay cầm bát và tay kia cầm thìa. Khả năng phối hợp giữa tay và mắt cũng ngày càng tốt.
Một số nghiên cứu cho thấy, những em bé có khả năng tự cầm nắm đồ vật sớm hơn thường giải quyết vấn đề tốt hơn.
Khả năng học hỏi nhanh: Giỏi bắt chước và áp dụng kiến thức vào các tình huống mới
Trẻ 0-3 tháng: Trẻ bắt chước nụ cười của người lớn, biết há miệng, lè lưỡi. Khi được trêu đùa, bé có thể cười tự nhiên và phát ra những âm thanh bập bẹ rõ hơn.
Trẻ 4-8 tháng: Bé bắt đầu lắc lư theo nhạc thiếu nhi, thể hiện khả năng cảm nhận nhịp điệu tự nhiên và giữ nhịp khá chính xác.
Trẻ 9-12 tháng: Trẻ dễ dàng học cách vỗ tay, vẫy tay, đồng thời bắt chước một số biểu cảm và hành động của người lớn như ho, nhướn mày. Khi đã biết cách mở một chiếc hộp, bé có thể vận dụng kỹ năng đó để mở những hộp đựng khác.
Khả năng nhận thức: Có khả năng nhận biết âm thanh, màu sắc và mệnh lệnh
Trẻ 0-3 tháng: Có thể nhìn thấy khuôn mặt người ở cự ly gần, nhạy bén với giọng nói của mẹ, quay đầu tìm nguồn phát ra âm thanh và thích được bế ẵm.
Trẻ 4-8 tháng: Bé bắt đầu nhìn được những vật ở xa, nhận biết và phân biệt màu sắc. Trẻ có thể phản ứng với những bài đồng dao thường nghe, nhận ra tên mình và thích vỗ vào đồ chơi.
Khả năng thích ứng: Trẻ biết cách tìm ra giải pháp cho những việc mình chưa thể tự làm được
Trẻ 0-3 tháng: Bé biết tự điều chỉnh tư thế bú khi cảm thấy khó chịu, dần thích nghi với nhiều cách dỗ dành như vỗ về, ngân nga hoặc bế đi lại. Bé cũng có thể tự chuyển từ trạng thái thức sang ngủ.
Trẻ 4-8 tháng: Bé hiểu mối quan hệ nhân quả đơn giản, chẳng hạn biết nhấn nút trên đồ chơi sẽ phát ra âm thanh. Trẻ cũng có thể giả vờ khóc để thu hút sự chú ý và dừng lại ngay khi đạt được mục đích.
Trẻ 9-12 tháng: Bé bắt đầu biết vận dụng lực đòn bẩy, chẳng hạn kéo khăn trải bàn để lấy món đồ chơi ở xa. Khi gặp chướng ngại vật, biết tìm cách đi vòng qua thay vì khóc, nếu chưa thể đặt đồ chơi vào đúng vị trí, sẽ thử đổi góc độ và tiếp tục điều chỉnh.
Mỗi em bé phát triển với tốc độ riêng. Những dấu hiệu trên chỉ mang tính tham khảo, bố mẹ không nên so sánh con một cách máy móc với những em bé khác. Với sự đồng hành và hướng dẫn phù hợp, mỗi đứa trẻ sẽ dần phát huy những khả năng riêng.
