Nhiều bà mẹ chia sẻ rằng, việc nuôi dạy mỗi ngày đôi khi giống như “cuộc chiến”, gọi con học thì chần chừ, đồ chơi bày bừa khắp nơi, nhắc nhở nhiều lần nhưng con vẫn chưa thật sự hợp tác. Có lúc, trẻ còn bộc lộ những hành vi chưa phù hợp như cáu gắt hay tranh giành với bạn bè, khiến bố mẹ không khỏi lo lắng.
Trong những tình huống như vậy, không ít phụ huynh lựa chọn cách trách mắng hoặc ép buộc, nhưng kết quả thường không như mong đợi. Trẻ có thể trở nên chống đối hơn, hoặc bề ngoài nghe lời nhưng bên trong lại thiếu chủ động và dần hình thành sự ỷ lại.
Thực ra, trong mỗi đứa trẻ luôn tồn tại hai “mặt” song song: một phần tích cực, chăm chỉ, tốt bụng, biết lắng nghe; và một phần tiêu cực, lười biếng, dễ nản lòng hoặc hành động theo cảm xúc. Đây là điều rất tự nhiên trong quá trình phát triển của trẻ.
Vì vậy, điều quan trọng là giúp trẻ nhận ra và nuôi dưỡng phần tích cực bên trong mình. Khi được hướng dẫn đúng cách, trẻ sẽ dần học cách lựa chọn hành động tốt, biết kiểm soát bản thân và hình thành những thói quen tích cực.
Bên cạnh đó, sự “lười biếng” ở trẻ thường không phải là bẩm sinh. Nó có thể xuất phát từ việc trẻ chưa tìm thấy niềm vui trong việc học và làm việc, hoặc cảm thấy nhiệm vụ quá khó nên muốn trì hoãn. Nếu bố mẹ kiên nhẫn đồng hành, chia nhỏ nhiệm vụ, động viên và tạo hứng thú cho con, trẻ sẽ dần vượt qua sự chần chừ và chủ động hơn.
Khi phần “siêng năng” và “tích cực” trong trẻ được nuôi dưỡng mỗi ngày, những thay đổi sẽ diễn ra một cách bền vững. Trẻ dần hình thành thói quen tốt, phát triển nhân cách lành mạnh, tạo nền tảng vững chắc cho tương lai.
Có 2 cách giúp bố mẹ đánh thức sự siêng năng của trẻ
Hạn chế thúc giục hoặc la mắng, hãy sử dụng các mục tiêu nhỏ để thúc đẩy hành động
Khi mục tiêu trở nên cụ thể và vừa sức, trẻ sẽ không còn cảm thấy “quá tải” hay muốn trì hoãn nữa. Thay vì phải đối diện với một việc lớn và khó, các em bắt đầu từ một bước nhỏ, rồi từng bước hoàn thành. Chính quá trình đó giúp trẻ học được cách bắt đầu, kiên trì và đi đến kết quả.
Bố mẹ cũng có thể biến những nhiệm vụ nhỏ thành trò chơi, như “ai nhặt nhanh hơn 3 món đồ chơi” hay “cùng thi xem 5 bài toán này ai xong trước”.
Điều quan trọng là sự ghi nhận kịp thời. Một lời khen đúng lúc, cái ôm hay ánh mắt khích lệ sẽ giúp trẻ cảm thấy nỗ lực của mình được trân trọng. Khi trẻ nhận ra rằng cố gắng mang lại cảm giác tích cực, các em sẽ dần chủ động hơn mà không cần bị nhắc nhở.
Bố mẹ nên là hình mẫu tốt làm gương cho con
Trẻ em học bằng cách quan sát nhiều hơn là nghe lời dạy. Vì vậy, khi bố mẹ duy trì những thói quen tích cực mỗi ngày, trẻ sẽ dần xem đó là điều bình thường và tự nhiên làm theo. Bố mẹ cùng con gấp quần áo, cùng đọc vài trang sách, hay cùng hoàn thành một việc nhỏ trong ngày.
Bên cạnh đó, những hành vi như tranh giành, bướng bỉnh hay dễ nổi nóng thực chất không phải là “xấu”, mà là cách trẻ đang học cách thể hiện cảm xúc và nhu cầu của mình. Nếu chỉ vội vàng trách phạt, trẻ có thể trở nên thu mình hoặc phản kháng mạnh hơn. Nhưng nếu được lắng nghe và hướng dẫn đúng cách, các em sẽ dần hiểu thế nào là đúng - sai và học cách điều chỉnh hành vi.
Bố mẹ có thể giúp con bằng những câu nói đơn giản như: “Con đang tức giận đúng không?”, “Nếu con muốn chơi cùng, con có thể nói thế nào cho bạn hiểu?”. Khi trẻ được gọi tên cảm xúc và được chỉ cách xử lý, các em sẽ dần kiểm soát bản thân tốt hơn.
Vậy làm thế nào để bố mẹ nuôi dưỡng tính cách lành mạnh lâu dài cho con?
Hướng dẫn một cách đồng cảm
Khi trẻ lấy đồ chơi của bạn học mà chưa xin phép, bố mẹ có thể nhẹ nhàng hướng dẫn cách hành xử phù hợp hơn, chẳng hạn như: "Nếu con thích, con có thể hỏi bạn, mình chơi cùng được không?" hoặc "Bạn cho mình mượn một lúc nhé?". Khi trẻ biết có cách khác để đạt được điều mình muốn, các em sẽ dần thay đổi hành vi theo hướng tích cực hơn.
Nếu trẻ sẵn sàng trả lại đồ chơi hoặc nói lời xin lỗi, bố mẹ đừng quên ghi nhận: “Con làm vậy là rất tốt, con đã biết nghĩ cho bạn rồi”. Sự khích lệ đúng lúc sẽ giúp trẻ hiểu rằng cư xử đúng mang lại cảm giác dễ chịu và được công nhận.
Củng cố việc tốt và khuếch đại bản ngã tốt
Khi trẻ biết chủ động chia sẻ đồ chơi, giúp đỡ bạn hay nói lời “con xin lỗi”, bố mẹ hãy dành cho con những lời khen cụ thể và chân thành. Ví dụ: “Con đã biết chia sẻ với bạn, con thật tốt bụng, mẹ rất tự hào về con”. Những lời ghi nhận rõ ràng như vậy giúp trẻ hiểu rằng hành động của mình có ý nghĩa và được trân trọng, từ đó dần nuôi dưỡng lòng tốt một cách tự nhiên.
Trong mỗi đứa trẻ luôn tồn tại những phần đối lập: khi thì chăm chỉ, khi lại lười biếng. Điều quan trọng là giúp con nhận ra và lựa chọn phần tốt đẹp trong mình.
Mỗi lần trẻ vượt qua sự lười biếng để hoàn thành một việc, con đang rèn luyện tính kỷ luật. Hay mỗi lần trẻ chọn cư xử tử tế, con đang nuôi dưỡng lòng nhân ái.
Theo thời gian, khi trẻ học được cách “tự thắng chính mình”, sẽ dần hình thành thói quen tốt, biết chịu trách nhiệm và sống tích cực. Đó mới là hành trang quý giá giúp con phát triển lâu dài, không chỉ trong học tập mà cả trong cuộc sống.
