Ngay sau khi ghi bàn vào lưới Malaysia, tiền đạo Nguyễn Xuân Son đã thực hiện một màn ăn mừng đầy ẩn ý: anh vạch áo khoe phần cơ bụng 6 múi săn chắc.
Hành động này được xem là lời đáp trả đanh thép, chấm dứt những tranh cãi và hoài nghi về cân nặng của anh trong suốt thời gian qua. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của khoa học thể thao, ngay cả khi Xuân Son thực sự nặng cân hơn mức trung bình, đó cũng không hẳn là một vấn đề đáng báo động đối với một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp.
Nguyễn Xuân Son sở hữu chiều cao 1m85. Ở giai đoạn phong độ đỉnh cao trước khi gặp chấn thương tại ASEAN Cup, anh nặng khoảng 90kg. Với các chỉ số này, chỉ số khối cơ thể (BMI) của anh đạt mức 26,3 – một con số nằm trong nhóm bị xếp vào diện "thừa cân" theo chuẩn y học thông thường.
Sau chấn thương, những tin đồn về việc Xuân Son chạm ngưỡng 100kg càng khiến người hâm mộ lo lắng về việc anh mất kiểm soát thể trạng. Thế nhưng, bàn thắng và hình thể lý tưởng anh trình diễn trước Malaysia đã phần nào dập tắt những nỗi lo này.
Điểm mấu chốt mà các chuyên gia khoa học thể thao chỉ ra là chỉ số BMI vốn thường được dùng trong y học cộng đồng, gần như không phù hợp để đánh giá các vận động viên chuyên nghiệp. BMI chỉ tính dựa trên tỉ lệ cân nặng và chiều cao mà hoàn toàn bỏ qua sự khác biệt giữa khối cơ và khối mỡ.
Đây chính là nghịch lý: một cầu thủ có hệ cơ bắp đồ sộ, thân hình dày hoàn toàn có thể bị coi là "thừa cân" trên lý thuyết, nhưng thực tế họ lại đang ở trạng thái thể lực tối ưu nhất cho việc thi đấu. Nhiều nghiên cứu trên Journal of Strength and Conditioning Research đã khẳng định hạn chế này và khuyến nghị những phương pháp đánh giá chuyên sâu hơn.
Trong môi trường bóng đá đỉnh cao hiện đại, các câu lạc bộ không nhìn vào cân nặng đơn thuần. Thay vào đó, họ tập trung vào "thành phần cơ thể" (body composition), bao gồm tỉ lệ mỡ, khối cơ nạc và đặc biệt là tỉ lệ sức mạnh trên trọng lượng (power-to-weight ratio).
Theo Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế (ISSN), tiêu chuẩn đánh giá một vận động viên phải gắn liền với chức năng vận động và hiệu suất trên sân cỏ. Một cầu thủ không cần phải "trông gọn" theo tiêu chuẩn thẩm mỹ, điều quan trọng nhất là họ phải "chơi tốt".
Thực tế, việc sở hữu một thân hình đẫy đà đôi khi lại là lợi thế chiến thuật to lớn đối với một tiền đạo trung phong (target man). Với khối lượng cơ thể lớn được cấu thành chủ yếu từ cơ bắp, cầu thủ có thể giữ thăng bằng tốt hơn, chiếm ưu thế trong các pha tì đè, tranh chấp tay đôi và không chiến. Bóng đá thế giới đã chứng kiến không ít ví dụ điển hình cho lý thuyết này.
Romelu Lukaku từng nặng xấp xỉ 100kg ở thời kỳ đỉnh cao nhưng vẫn là nỗi khiếp sợ của mọi hàng phòng ngự. Gonzalo Higuain hay Wayne Rooney cũng từng bị gắn mác "thừa cân", song họ vẫn duy trì hiệu suất ghi bàn đáng nể nhờ kỹ năng và nền tảng thể lực phù hợp. Ngay cả Harry Kane, dù cao 1m88 và nặng khoảng 90kg, cũng cho thấy chỉ số BMI không phản ánh chính xác sự thon gọn hay hiệu quả của một VĐV.
Tiến sĩ Tim Gabbett, chuyên gia hàng đầu về thể lực, nhấn mạnh rằng thước đo duy nhất có giá trị là "khả năng đáp ứng yêu cầu thi đấu". Nếu một cầu thủ vẫn duy trì được tốc độ, khả năng nước rút và hồi phục tốt sau các pha va chạm, thì ngoại hình của họ không còn là vấn đề.
Với Nguyễn Xuân Son, những dữ liệu thực tế từ GPS và hiệu quả thi đấu trên sân mới là câu trả lời chính xác nhất cho câu hỏi liệu anh có "quá béo" hay không. Khi những múi cơ bụng vẫn hiện rõ và những bàn thắng vẫn đều đặn đến, người hâm mộ hoàn toàn có thể yên tâm về gã khổng lồ trên hàng công của đội tuyển.
