Trong một buổi họp lớp, ông Li đi cùng con trai, cậu bé cao ráo, nổi bật hẳn giữa mọi người xung quanh với chiều cao hơn 1m70.
Nhiều người ngạc nhiên hỏi: “Con trai ông đấy à? Cao thật đấy!”
Ông Li mỉm cười, nhẹ nhàng chia sẻ: “Cháu đang học lớp 9, cao khoảng 1m78. Tôi làm trong lĩnh vực nhi khoa nhiều năm, thường xuyên tư vấn cho phụ huynh về việc phát triển chiều cao của trẻ. Nếu ngay cả con mình tôi cũng không chăm sóc tốt thì thật khó để người khác tin tưởng.”
Nghe vậy, một phụ huynh khác thở dài: “Con gái tôi cũng trạc tuổi cháu, nhưng chỉ cao khoảng 1m50. Hai năm nay hầu như không thấy cao thêm.”
Ông Li suy nghĩ một chút rồi hỏi: “Bé có hơi mũm mĩm không?”
Người bạn ngạc nhiên: “Đúng là cháu có phần tròn trịa hơn các bạn. Sao ông biết?”
Ông Li giải thích: “Chiều cao có liên quan khá nhiều đến cân nặng và sự phát triển của cơ thể. Khi trẻ tăng cân nhanh, tuổi xương có thể phát triển sớm hơn tuổi thật. Điều này khiến giai đoạn tăng trưởng chiều cao kết thúc sớm hơn. Đây là trường hợp tôi gặp khá thường xuyên trong quá trình làm việc.”
Câu chuyện nhỏ nhưng gợi nhắc rằng, sự phát triển của trẻ là một quá trình tổng thể, cần được theo dõi và chăm sóc một cách cân bằng, khoa học.
Quan niệm trẻ "mũm mĩm sẽ khỏe" có thể là tín hiệu cần lưu ý, bởi dễ ảnh hưởng đến quá trình phát triển chiều cao
Không ít phụ huynh tin rằng trẻ càng đầy đặn thì càng dễ cao lớn. Tuy nhiên, thực tế lại không hoàn toàn như vậy. Khi cân nặng tăng quá mức, tốc độ phát triển chiều cao của trẻ có thể bị rút ngắn.
Nguyên nhân nằm ở sự thay đổi nội tiết trong cơ thể. Mô mỡ có khả năng thúc đẩy quá trình chuyển đổi hormone, làm tăng lượng estrogen. Khi hormone này tăng cao, xương có xu hướng phát triển nhanh trong thời gian ngắn, nhưng đồng thời cũng khiến các sụn tăng trưởng đóng lại sớm hơn bình thường. Điều này dẫn đến việc trẻ ngừng cao sớm.
Chúng ta thường thấy trẻ bước vào tuổi dậy thì sẽ cao nhanh trong một thời gian ngắn. Nhưng giai đoạn này không kéo dài lâu, bởi hormone hoạt động mạnh vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa đẩy nhanh quá trình “kết thúc” của nó. Vì vậy, nếu quá trình này diễn ra sớm, chiều cao cuối cùng của trẻ có thể bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, việc thừa cân còn tạo áp lực lớn lên hệ xương. Các sụn tăng trưởng, nơi quyết định chiều cao giống như “vùng sản xuất” của xương. Khi phải chịu lực đè nặng trong thời gian dài, chúng sẽ hoạt động kém hiệu quả hơn.
Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến việc trẻ ăn nhiều hay tăng cân nhanh, bố mẹ nên chú ý đến sự phát triển cân đối. Một cơ thể khỏe mạnh, vận động hợp lý và dinh dưỡng khoa học mới là nền tảng tốt nhất để trẻ phát triển chiều cao một cách bền vững.
Kiểm tra nhanh xem trẻ thuộc loại hình thể nào?
Bố mẹ có thể dựa vào việc so sánh chiều cao và cân nặng theo phần trăm bách phân vị để hiểu rõ hơn về thể trạng của con.
Thể hình cân đối (cân nặng ≈ chiều cao)
Khi chỉ số cân nặng và chiều cao của trẻ gần tương đương nhau, nằm ở mức phần trăm tương tự, điều này cho thấy cơ thể trẻ đang phát triển hài hòa và ổn định.
Tuy nhiên, thể trạng này chủ yếu phản ánh sự phát triển bình thường, chứ không tạo lợi thế đặc biệt cho việc tăng chiều cao. Vì vậy, bố mẹ cần duy trì chế độ sinh hoạt hợp lý, tránh để trẻ tăng cân quá nhanh.
Thể hình mảnh mai (cân nặng < chiều cao)
Khi phần trăm cân nặng thấp hơn phần trăm chiều cao, trẻ được xem là có thể trạng mảnh mai. Ví dụ, nếu chiều cao của trẻ nằm ở mức cao hơn 75% bạn cùng tuổi, nhưng cân nặng chỉ ở mức trung bình, thì đó là dấu hiệu của cơ thể thon gọn.
Đây được xem là thể trạng có lợi cho sự phát triển chiều cao. Trẻ mảnh mai thường có ít mỡ thừa, quá trình phát triển xương diễn ra chậm và ổn định hơn, giúp các sụn tăng trưởng đóng lại muộn. Nhờ đó, trẻ có thêm thời gian để cao lên.
Thân hình săn chắc (cân nặng > chiều cao)
Khi cân nặng của trẻ cao hơn so với chiều cao (tính theo các chỉ số phát triển), điều đó cho thấy trẻ đang tăng cân nhanh hơn tốc độ phát triển chiều cao. Đây là dấu hiệu bố mẹ cần chú ý sớm để điều chỉnh kịp thời.
Ví dụ, nếu một đứa trẻ có chiều cao ở mức trung bình nhưng cân nặng lại tăng nhanh và vượt xa so với các bạn cùng tuổi, thì rất có thể cơ thể đang tích lũy mỡ thừa nhiều hơn mức cần thiết. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn tác động trực tiếp đến quá trình phát triển chiều cao.
Điều quan trọng cần hiểu là mỡ thừa không đơn thuần chỉ là phần “dư” trong cơ thể. Nó còn ảnh hưởng đến nội tiết, đặc biệt là làm quá trình phát triển xương diễn ra nhanh hơn bình thường. Khi “tuổi xương” tăng nhanh, các sụn tăng trưởng, yếu tố quyết định chiều cao sẽ đóng lại sớm hơn, khiến thời gian cao lên của trẻ bị rút ngắn.
Vì vậy, có những trẻ tuy phát triển nhanh trong giai đoạn đầu, trông cao lớn sớm hơn bạn bè, nhưng lại chững lại sớm và không đạt được chiều cao tối ưu khi trưởng thành. Trong khi đó, những trẻ có thể trạng mảnh mai thường phát triển chậm và ổn định hơn, giúp kéo dài thời gian tăng trưởng và có thêm cơ hội đạt chiều cao tốt.
Ngược lại, trẻ có vóc dáng “chắc nịch”, nhiều mỡ thường có xu hướng lớn nhanh sớm. Nếu không kiểm soát tốt cân nặng, giai đoạn phát triển chiều cao có thể kết thúc sớm hơn bình thường. Vì vậy, việc duy trì một cơ thể gọn gàng, cân đối là rất quan trọng để hỗ trợ chiều cao lâu dài.
Tuy nhiên, bố mẹ cũng cần lưu ý rằng không phải cứ gầy là tốt. Nếu trẻ vừa gầy vừa thấp, và sau 3 tuổi mỗi năm chỉ cao thêm dưới 5 cm, thì đó có thể là dấu hiệu cần theo dõi thêm. Trong những trường hợp này, việc kiểm tra sự phát triển, bao gồm cả tuổi xương, sẽ giúp xác định rõ tình trạng của trẻ để có hướng điều chỉnh phù hợp.
Bên cạnh đó, bố mẹ có thể quan sát bằng mắt thường: nếu trẻ có phần tay, eo mềm, dễ véo và có dấu hiệu tích mỡ, thì rất có thể lượng mỡ trong cơ thể đang dư thừa. Lúc này, việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt là cần thiết.
Để hỗ trợ trẻ phát triển tốt, bố mẹ có thể lưu ý một số nguyên tắc đơn giản:
- Ưu tiên để chiều cao tăng nhanh hơn cân nặng.
- Sau 2 tuổi, nên duy trì vóc dáng gọn gàng, cân đối.
- Kiểm soát tốc độ tăng cân theo từng giai đoạn.
- Khuyến khích trẻ vận động thường xuyên.
- Xây dựng chế độ ăn cân bằng, hạn chế đồ ngọt và chất béo dư thừa.
Tóm lại, dù trẻ thuộc thể trạng nào, điều quan trọng nhất vẫn là sự phát triển hài hòa và khỏe mạnh. Khi cân nặng được kiểm soát hợp lý, cơ thể sẽ có điều kiện tốt nhất để phát triển chiều cao tự nhiên và bền vững.
