Bóng đá Đông Nam Á đang trải qua những biến động mang tính lịch sử với sự xuất hiện của một khái niệm mới mang tên FIFA ASEAN Cup, đặt cạnh giải đấu truyền thống AFF Cup (nay là ASEAN Championship). Sự hiện diện song hành của hai sân chơi này đã tạo ra một cuộc tranh luận sôi nổi về giá trị thực tiễn và hướng đi tương lai của nền bóng đá khu vực. Đâu mới là giải đấu thực sự nâng tầm các đội tuyển quốc gia khi bước vào kỷ nguyên hội nhập 2026?
Nhìn lại quá khứ, AFF Cup đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu suốt gần ba thập kỷ qua. Từ những ngày đầu khởi tranh năm 1996 đến chức vô địch đầy cảm xúc của đội tuyển Việt Nam năm 2024, giải đấu này luôn là thước đo cho niềm kiêu hãnh của các quốc gia trong khu vực. Tuy nhiên, dù mang danh nghĩa là giải vô địch Đông Nam Á và được FIFA công nhận, AFF Cup vẫn tồn tại một điểm yếu chí mạng: lịch thi đấu thường xuyên nằm ngoài hệ thống FIFA Matchday.
Điều này tạo ra một rào cản kinh niên khi các câu lạc bộ chuyên nghiệp không có nghĩa vụ pháp lý phải nhả người. Hệ quả là người hâm mộ hiếm khi được chứng kiến những ngôi sao sáng giá nhất đang thi đấu ở nước ngoài tề tựu đông đủ, đặc biệt là các cầu thủ nhập tịch từ Indonesia và Malaysia, khiến chất lượng chuyên môn đôi khi bị ảnh hưởng và các đội tuyển phải thi đấu với đội hình chắp vá.
Trong bối cảnh đó, sự ra đời của FIFA ASEAN Cup được ví như một cú hích chiến lược. Được đích thân Chủ tịch Gianni Infantino công bố vào tháng 10/2025 tại Kuala Lumpur, đây không chỉ là một giải đấu mới mà còn là cam kết của FIFA đối với việc nâng tầm vùng trũng bóng đá thế giới. Sự khác biệt cốt lõi và mang tính quyết định nằm ở vị thế pháp lý: FIFA ASEAN Cup sẽ luôn diễn ra trong khuôn khổ Lịch thi đấu Quốc tế (FIFA Days). Quy định này thay đổi hoàn toàn cục diện, bởi nó buộc các câu lạc bộ trên toàn thế giới phải trả cầu thủ về phục vụ đội tuyển quốc gia.
Nếu như AFF Cup vẫn mang đậm tính chất truyền thống và phụ thuộc nhiều vào sự thương lượng với các câu lạc bộ, thì FIFA ASEAN Cup là sân khấu của những đội hình mạnh nhất. Các đội tuyển Đông Nam Á có thể triệu tập đầy đủ những tài năng đang chơi bóng tại châu Âu, Nhật Bản hay Hàn Quốc mà không gặp bất kỳ trở ngại nào. Điều này sẽ nâng cao chất lượng chuyên môn, đồng thời tác động trực tiếp đến bảng xếp hạng FIFA, khi các trận đấu chính thức thuộc hệ thống này sẽ có trọng số tính điểm cao hơn đáng kể so với các trận giao hữu hay giải đấu khu vực thông thường.
Chủ tịch Infantino nhấn mạnh rằng FIFA ASEAN Cup là khoản đầu tư dài hạn để thu hẹp khoảng cách trình độ giữa Đông Nam Á và thế giới. Với sự tham gia của 11 quốc gia thành viên, giải đấu này được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt và chuyên nghiệp hơn, tương tự như mô hình FIFA Arab Cup đã thành công trước đó. Trong khi AFF Cup đã nỗ lực làm mới mình bằng cách đổi tên và dời lịch sang giữa năm từ 2026 để tránh xung đột lịch thi đấu, thì FIFA ASEAN Cup rõ ràng đang chiếm ưu thế về mặt uy tín và quy chuẩn quốc tế.
Nhìn chung, đây có thể coi là bước chuyển mình tất yếu, đưa bóng đá Đông Nam Á thoát khỏi vỏ bọc "ao làng" để tiệm cận với các tiêu chuẩn toàn cầu.
Bạn đọc quan tâm bóng đá Việt Nam có thể xem bài Ngày này năm xưa: U22 Việt Nam kết thúc 60 năm chờ đợi với tấm HCV SEA Games để biết những sự kiện bóng đá đáng nhớ đã diễn ra trong quá khứ.
