Cá bu đá - loài cá nhỏ sống ở những khe suối được người dân Quảng Ngãi xem như 'quà của núi rừng". Loài cá dân dã này từng gắn với bữa cơm của người miền núi, nay trở thành món ngon hiếm có khiến nhiều du khách tò mò tìm thưởng thức mỗi khi ghé vùng đất này.
Cá bu đá còn được gọi là cá bám đá bởi chúng thường bám chặt vào các phiến đá dưới lòng suối để kiếm rong rêu làm thức ăn. Tên khoa học của cá bu đá là Sewellia lineolata, thân hình nhỏ, dẹt, phần lưng có những hoa văn sọc ngang dọc khá lạ mắt. Dù vẻ ngoài không nổi bật nhưng hương vị của chúng lại khiến nhiều người nhớ mãi.
Người dân địa phương kể rằng trước đây cá bu đá xuất hiện rất nhiều ở các con suối trong rừng. Chỉ cần mang theo vài trăm mét lưới ra suối, chờ một lúc là có thể bắt được đầy chậu. Những nơi nước chảy xiết, nhiều đá tảng cũng là nơi cá tập trung đông nhất. Vì bám chặt vào đá nên việc bắt loài cá này không hề dễ, người dân thường phải dùng lưới mắt nhỏ hoặc câu thủ công.
Cái tên “bu đá” cũng bắt nguồn từ tập tính ấy. Trong tiếng địa phương, “bu” nghĩa là bám vào. Cá sống giữa dòng nước lạnh, quanh năm ăn rong rêu tự nhiên nên thịt sạch, chắc và có hương vị rất riêng. Khi trưởng thành, cá chỉ lớn bằng hai ngón tay người lớn, con to lắm cũng không quá dài. Chính vì kích thước nhỏ nên để có một đĩa cá bu đá ngon, người dân phải mất khá nhiều công sức đánh bắt.
Điều làm nên nét đặc biệt của cá bu đá không chỉ nằm ở môi trường sống mà còn ở hương vị. Thịt cá có vị nhẩn đắng nhẹ nơi đầu lưỡi. Với những ai lần đầu thưởng thức, vị đắng ấy có thể khiến họ hơi bất ngờ, nhưng càng nhai lại càng cảm nhận rõ vị ngọt hậu lan dần trong miệng. Cái vị đắng thanh xen lẫn độ béo và mùi thơm đặc trưng khiến món ăn trở nên cuốn hút lạ thường.
Từ lâu, người dân miền núi Quảng Ngãi đã xem cá bu đá là món ngon để đãi khách quý. Vào mùa nước trong, khi bắt được nhiều cá, bà con thường đem chế biến thành nhiều món khác nhau như chiên giòn, kho nghệ, nấu canh hoặc nướng than hồng. Trong đó, món nướng được xem là hấp dẫn nhất.
Những con cá nhỏ sau khi làm sạch sẽ được ướp sơ với muối, ớt rồi đặt lên bếp than đỏ rực. Chỉ ít phút sau, lớp da cá vàng giòn, tỏa mùi thơm quyện cùng hương khói núi rừng vô cùng hấp dẫn. Cá bu đá nướng ngon nhất khi ăn nóng, chấm cùng muối ớt xanh hoặc nước mắm tỏi ớt. Thịt cá dai nhẹ, xương mềm, vị đắng đặc trưng hòa với vị béo tạo nên cảm giác rất khó quên.
Ngày trước, cá bu đá chỉ là món ăn dân dã quen thuộc của người miền núi. Nhưng vài năm trở lại đây, khi du lịch Quảng Ngãi phát triển hơn, nhiều thực khách từ nơi khác biết đến loài cá này và tìm mua ngày càng nhiều. Một số nhà hàng gần suối hoặc khu du lịch sinh thái đã đưa cá bu đá vào thực đơn đặc sản để phục vụ du khách.
Tuy nhiên, vì sống hoàn toàn trong tự nhiên nên số lượng cá bu đá hiện không còn nhiều như trước. Người dân cho biết loài cá này ngày càng hiếm do môi trường thay đổi và việc khai thác nhiều năm liên tục. Không phải lúc nào khách cũng có thể mua được cá tươi, nhiều nơi phải đặt trước mới có hàng.
