Nghe tên dái mít, không ít người có thể bật cười vì cách gọi dân dã, có phần ngượng ngùng. Thế nhưng, với những đứa trẻ lớn lên ở miền quê, đây từng là món quà vặt quen thuộc mỗi mùa mít ra quả. Dái mít giòn bùi, có thể chấm muối ớt, dầm mắm hoặc trộn nộm, nay còn được đưa vào thực đơn của một số nhà hàng, trở thành món ăn dân dã được thực khách tìm thưởng thức.
Dái mít là tên gọi quen thuộc ở một số địa phương dành cho những quả mít non còn nhỏ, chưa phát triển hoàn chỉnh. Chúng thường được hái bỏ trong quá trình tỉa quả để cây tập trung dinh dưỡng nuôi những quả còn lại. Khác với múi mít chín thơm ngọt, dái mít có phần thịt chắc, màu trắng ngà, vị nhạt, chát và nổi bật bởi độ giòn bùi khi được sơ chế, chế biến đúng cách.
Khi còn non, quả mít có kích thước nhỏ, lớp vỏ xanh, gai chưa phát triển rõ. Phần ruột lúc này tương đối đặc, phù hợp để chế biến thành các món ăn mặn thay vì thưởng thức như trái cây thông thường. Tùy độ non của quả và cách sơ chế, dái mít có thể giữ được độ giòn hoặc trở nên mềm hơn khi nấu chín.
Trước đây, ở những vùng quê có nhiều cây mít, dái mít không phải thứ được mua bán. Mỗi khi cây ra nhiều quả, người trồng thường tỉa bớt những quả nhỏ để tránh cây phải nuôi quá nhiều quả cùng lúc. Phần quả bị loại bỏ được tận dụng làm thức ăn, trong đó có những món ăn vặt giản dị dành cho trẻ nhỏ.
Với nhiều người, ký ức về dái mít gắn với những buổi trèo cây hái quả non, ngồi bên hiên nhà thái miếng rồi chấm muối ớt. Vị giòn, bùi, hơi chát hòa cùng vị cay mặn của gia vị tạo nên món ăn chẳng tốn kém nhưng đủ khiến trẻ con thích thú. Có nhà đem dái mít dầm nước mắm, có nơi trộn cùng các loại rau thơm hoặc tận dụng nguyên liệu sẵn có trong vườn để làm món ăn đổi vị.
Theo thời gian, khi xu hướng tìm kiếm đặc sản vùng miền và những món ăn gắn với ký ức quê hương ngày càng phổ biến, dái mít cũng được chú ý hơn. Từ nguyên liệu vốn thường bị bỏ đi khi tỉa quả, bộ phận này được tận dụng để chế biến thành những món ăn có hương vị riêng. Một số quán ăn, nhà hàng phục vụ ẩm thực đồng quê đưa dái mít vào thực đơn, mang đến cho thực khách cơ hội thưởng thức một nguyên liệu không quá xa lạ với người dân nông thôn nhưng lại khá mới mẻ với người thành thị.
Khi được sơ chế sạch, phần thịt quả giữ độ giòn, dễ thấm gia vị và kết hợp được với nhiều loại rau thơm, lạc rang, nước mắm chua ngọt hoặc các loại mắm đậm vị.
Ngoài ra, tùy khẩu vị và đặc trưng ẩm thực từng vùng, quả mít non còn được sử dụng trong các món kho, xào hoặc nấu canh. Khi nấu chín, phần thịt quả mềm hơn nhưng vẫn giữ được độ chắc, có khả năng hút gia vị. Đây cũng là nguyên liệu có thể kết hợp cùng đậu phụ, nấm và các loại rau củ trong những món ăn chay.
Để món ăn ngon, khâu sơ chế cần được chú ý. Dái mít có nhựa nên người làm có thể thoa một lớp dầu ăn lên dao và tay để hạn chế nhựa bám dính. Sau khi gọt, thái, nên ngâm nguyên liệu trong nước muối loãng rồi rửa sạch. Với những quả non có vị chát rõ, có thể chần hoặc luộc sơ trước khi trộn nộm, dầm mắm. Việc sơ chế kỹ giúp món ăn có hương vị dễ chịu hơn.
Trên thị trường, dái mít tươi hiện được bán với giá khoảng 20.000 đồng/kg, tùy thời điểm và tình trạng sơ chế. Loại đã gọt vỏ, làm sạch thường tiện lợi hơn cho người mua nhưng giá có thể tới 50.000 đồng/kg.
Dái mít không phải loại quả được trồng riêng để thu hoạch mà thường xuất hiện trong quá trình cây mít ra hoa, đậu quả. Vì vậy, thời điểm có dái mít phụ thuộc vào mùa sinh trưởng của cây và điều kiện khí hậu từng địa phương. Ở Việt Nam, cây mít được trồng rộng rãi từ Bắc vào Nam. Tại những nơi có khí hậu nóng ẩm, cây có thể ra hoa, đậu quả nhiều đợt trong năm nếu điều kiện chăm sóc thuận lợi. Tuy nhiên, lượng quả non có thể thu hoạch không ổn định, bởi người trồng chỉ tỉa bỏ một phần quả khi cần thiết.
