Ở vùng núi Tân Kỳ, Nghệ An, nhiều loại rau mọc ven khe suối, nương rẫy từng chỉ được hái về ăn trong những bữa cơm gia đình nay đã trở thành đặc sản được người thành phố tìm mua. Trong số đó, rau bướm gây chú ý bởi dáng lá giống cánh bướm, vị ngọt thanh, thơm nhẹ và mùa xuất hiện khá ngắn.
Xã Tân Kỳ có địa hình chủ yếu là núi cao, khe suối và những cánh rừng tự nhiên. Chính điều kiện này tạo nên một hệ thực vật phong phú, trong đó có nhiều loại rau rừng được đồng bào địa phương tận dụng làm thực phẩm. Rau bướm là một trong những loại rau mang nét đặc trưng của vùng đất này.
Tên gọi rau bướm bắt nguồn từ hình dáng khá đặc biệt của lá. Lá rau có màu xanh đậm, mọc thành từng cặp đối xứng, xòe ra trông giống đôi cánh bướm nhỏ. Khi còn non, phần ngọn và lá có màu xanh mướt, mềm, thường được người dân hái về thành từng bó để bán tại các phiên chợ vùng cao.
Không giống nhiều loại rau trồng quanh năm, rau bướm phụ thuộc khá nhiều vào điều kiện tự nhiên. Loại rau này thường được tìm thấy ở những khu vực ẩm, dọc khe suối hoặc những nơi có độ ẩm cao. Mùa lạnh cũng là thời điểm rau phát triển tốt, cho những ngọn non xanh và được đánh giá là ngon nhất.
Không chỉ hái rau mọc tự nhiên, một số người còn mang rau bướm về trồng quanh nhà, đặc biệt là ở khu vực bờ rào. Cây không chỉ tạo thêm mảng xanh mà khi phát triển thành bụi có thể cho nhiều ngọn non và lá non để thu hái dần. Mỗi khi cần chế biến, người trồng chỉ việc ngắt những phần non, rửa sạch rồi đem xào hoặc nấu canh. Cách trồng này cũng giúp các gia đình có nguồn rau lạ miệng ngay trong vườn mà không phải chờ đến mùa đi tìm rau ngoài tự nhiên.
Sau khi hái, người dân thường lựa những phần non, bỏ bớt lá già rồi bó lại. Công đoạn sơ chế không quá cầu kỳ nhưng cần nhẹ tay để rau không bị dập. Khi đưa xuống chợ, những bó rau xanh mướt với hình dáng lá lạ mắt dễ khiến người chưa từng biết đến tò mò.
Điểm hấp dẫn nhất của rau bướm nằm ở hương vị. Khi chế biến, rau giữ được độ mềm nhưng không quá nhũn, có vị ngọt tự nhiên và mùi thơm nhẹ đặc trưng của rau rừng. So với những loại rau quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày, rau bướm mang đến cảm giác khá khác biệt, nhất là khi được chế biến đơn giản để giữ nguyên vị.
Cách làm phổ biến là xào rau với tỏi hoặc kết hợp cùng thịt bò. Rau sau khi nhặt bỏ phần già, rửa sạch, để ráo rồi cho vào chảo đảo nhanh trên lửa lớn. Nếu xào cùng thịt bò, vị ngọt của rau hòa với vị đậm đà của thịt, tạo thành món ăn vừa dễ ăn vừa bắt cơm. Phần lá mềm, ngọn non có độ giòn nhẹ khiến món rau không bị đơn điệu.
Rau bướm cũng có thể dùng để nấu canh. Chỉ cần nấu với thịt băm, tôm hoặc một số nguyên liệu quen thuộc, rau đã tạo nên bát canh có vị thanh và thơm. Đây cũng là cách chế biến được nhiều gia đình lựa chọn bởi không cần sử dụng quá nhiều gia vị. Đặc biệt, với những người vốn không thích ăn rau, hương vị riêng của rau rừng có thể tạo cảm giác mới mẻ hơn.
Tại các chợ vùng cao, rau bướm thường được bán theo bó với mức giá khá bình dân, khoảng 15.000 đồng/bó tùy thời điểm và lượng rau. Tuy nhiên, khi đưa về thành phố, giá có thể tăng lên 30.000-40.000 đồng/kg nhưng vẫn khó tìm được hàng đều đặn.
Đối với người dân miền núi, rau bướm vốn là thứ rau gần gũi với cuộc sống thường ngày. Những ngọn rau được hái từ khe suối, sườn núi rồi mang về chế biến thành món ăn giản dị. Khi câu chuyện về đặc sản vùng cao ngày càng được quan tâm, loại rau có hình dáng như cánh bướm này lại trở thành món quà lạ được nhiều người ở xa muốn thử.
