Bên cạnh những loại quả quen thuộc trên mâm ngũ quả ngày Tết như chuối, bưởi, đu đủ, sung, dừa hay xoài, những năm gần đây còn xuất hiện một loại quả có hình dáng rất lạ mắt, được nhiều người tìm mua để trang trí. Đó là cà vú, còn được gọi là quả dư thừa, nổi bật với màu vàng óng và phần đáy xòe thành những múi nhô ra như một bông hoa. Cái tên cà vú nghe có phần ngượng ngùng, nhưng lại khiến loại quả này dễ gây tò mò ngay từ lần đầu được nhắc đến.
Không phải loại quả dùng để ăn, cà vú chủ yếu được trồng làm cảnh hoặc dùng trang trí trong những dịp đặc biệt. Cái tên “dư thừa” cũng khiến loại quả này được chú ý hơn vào dịp năm mới, bởi gợi liên tưởng đến sự dư dả, sung túc và đủ đầy.
Cà vú có tên khoa học là Solanum mammosum, thuộc họ Cà. Loài cây này có nguồn gốc từ Trung Mỹ và được đưa vào nhiều quốc gia để trồng làm cảnh. Tại Việt Nam, cà vú được trồng ở một số vùng có khí hậu phù hợp, trong đó có miền Tây, Lâm Đồng và một số tỉnh phía Bắc.
Cây cà vú thường chỉ cao khoảng 0,5-1 m, thân nhỏ nhưng có nhiều gai. Lá có kích thước khá lớn, phiến lá rộng và trên cây cũng có những phần gai nhọn. Hoa cà vú có màu tím, hình dáng đặc trưng của nhóm cây thuộc họ Cà. Sau khi hoa tàn, quả bắt đầu hình thành và lớn dần.
Điểm khiến cà vú được chú ý nhất chính là hình dáng của quả. Khi còn non, quả có màu xanh, sau đó chuyển sang vàng khi chín. Quả trưởng thành có lớp vỏ căng bóng, màu vàng nổi bật, phần đáy phát triển thành khoảng 5 múi nhô ra. Nhìn từ bên ngoài, quả giống một bông hoa nhỏ màu vàng nên khá bắt mắt khi đặt trong nhà hoặc kết hợp với các loại quả khác để trang trí.
Hình dáng đặc biệt này cũng tạo nên tên gọi “dư thừa”. Trong quan niệm dân gian, “dư” thường gợi đến sự dư dả, không thiếu thốn. Vì vậy, cà vú còn được gọi là quả dư thừa và được một số người lựa chọn để trưng trong những ngày đầu năm với mong muốn gia đình có một năm mới sung túc, đủ đầy. Loại quả này được bán với giá khoảng 100.000 đồng/kg.
Ngoài việc mua quả, nhiều người còn tìm chậu cà vú để chơi cảnh. Những cây có dáng đẹp, nhiều quả vàng cùng lúc thường tạo điểm nhấn khá nổi bật trên ban công, sân vườn hoặc không gian trước nhà. Giá cây cảnh phụ thuộc vào kích thước, dáng cây và số lượng quả; những chậu đẹp có thể được bán với giá từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng.
Cà vú cũng không quá khó trồng nếu có điều kiện ánh sáng phù hợp. Người trồng có thể gieo cây từ hạt lấy từ quả già hoặc mua cây giống. Hạt sau khi lấy ra cần được làm sạch, để ráo rồi gieo vào đất hoặc giá thể tơi xốp, có khả năng thoát nước tốt. Khi cây con phát triển khỏe, có thể chuyển sang chậu lớn để tiếp tục chăm sóc.
Loài cây này ưa sáng nên thích hợp đặt ở vị trí có nhiều ánh nắng. Đất trồng cần thoát nước tốt vì tình trạng úng kéo dài có thể ảnh hưởng đến bộ rễ. Trong giai đoạn cây sinh trưởng, cần duy trì độ ẩm vừa phải, bổ sung dinh dưỡng định kỳ và chú ý cố định cây nếu thân phát triển cao hoặc mang nhiều quả.
Từ khi gieo hạt đến lúc cây trưởng thành, ra hoa và đậu quả sẽ mất một khoảng thời gian tùy điều kiện chăm sóc, nhiệt độ và ánh sáng. Người trồng cà vú để chơi Tết thường phải tính thời điểm gieo hạt trước nhiều tháng để cây có thể ra hoa, kết quả và lên màu vàng đúng dịp. Chăm sóc tốt về ánh sáng, nước và dinh dưỡng sẽ giúp cây phát triển khỏe, quả đồng đều và có màu sắc đẹp hơn.
Tuy nhiên, một điều quan trọng cần lưu ý là cà vú không phải loại quả ăn được. Cây thuộc chi Solanum và các bộ phận của cây có chứa những hợp chất có hoạt tính sinh học, trong đó một số chất có thể gây độc nếu sử dụng không đúng cách. Vì vậy, cà vú chỉ nên được sử dụng với mục đích làm cảnh, không nên hái quả để ăn hoặc chế biến thành thực phẩm.
Khi trồng cà vú trong nhà, đặc biệt ở gia đình có trẻ nhỏ, cần đặt cây ở vị trí khó tiếp cận. Thân và lá có gai nên người chăm sóc cũng cần cẩn thận khi cắt tỉa, thay chậu hoặc thu hái quả. Việc sử dụng găng tay khi chăm sóc cây cũng giúp hạn chế nguy cơ bị gai làm xước da.
