Những ngày gần đây, câu chuyện về một nhóm trên mạng xã hội mang tên “Con ghét bố mẹ” thu hút sự chú ý và tạo ra nhiều tranh luận. Với phụ huynh, việc nhìn thấy những đứa trẻ công khai kể về những điều không hài lòng với cha mẹ có thể dễ khiến người lớn chạnh lòng, thậm chí tức giận.
Nhưng thay vì chỉ tập trung vào cái tên gây sốc, cha mẹ có thể thử nhìn sâu hơn: Vì sao một đứa trẻ lại cần tìm đến một nơi như vậy để nói ra những điều mà có thể ở nhà chúng chưa biết cách nói?
Trước khi trách con, cha mẹ cũng nên thử hỏi mình đã thực sự lắng nghe chưa?
Trẻ con có thể bướng bỉnh, ích kỷ, dễ nóng giận và đôi khi nói ra những lời rất nặng nề. Tuy nhiên, không phải câu nói “Con ghét mẹ” nào cũng mang đúng nghĩa mà người lớn vẫn hiểu.
Một đứa trẻ có thể nói “Con ghét mẹ” sau khi bị mẹ từ chối một món đồ chơi. Nhưng cũng có đứa trẻ dùng câu nói ấy để diễn đạt một cảm xúc phức tạp hơn: “Con buồn vì mẹ không hiểu con”, “Con cảm thấy lúc nào mẹ cũng so sánh con với người khác” hoặc “Con muốn mẹ nghe con nói hết”.
Trẻ thường chưa có vốn từ và khả năng kiểm soát cảm xúc tốt như người lớn. Vì vậy, đôi khi một chữ “ghét” lại đang chứa cả một câu chuyện dài.
Một câu nói cha mẹ đã quên từ lâu có thể vẫn nằm trong đầu con. Một lần bị so sánh với bạn bè, một lần bị gạt đi vì “chuyện trẻ con thì có gì mà buồn”, hay những lần con muốn kể chuyện nhưng bố mẹ quá bận… tất cả đều có thể khiến trẻ cảm thấy mình không được thấu hiểu.
Vì thế, khi con nói “Con ghét bố mẹ”, phản ứng đầu tiên không nhất thiết phải là nổi giận.
Cha mẹ có thể hỏi: “Điều gì khiến con cảm thấy như vậy?”
Lắng nghe không đồng nghĩa với việc đồng ý với mọi điều con nói. Nhưng nếu chưa nghe hết câu chuyện, người lớn rất khó biết đằng sau lời nói ấy là sự bướng bỉnh nhất thời hay một nỗi buồn đã tích tụ lâu ngày.
Cha mẹ không cần hoàn hảo, nhưng nên biết nhận lỗi
Không có người cha, người mẹ nào lúc nào cũng bình tĩnh và đúng trong mọi tình huống. Người lớn cũng có những ngày mệt mỏi, áp lực, mất kiên nhẫn và đôi khi nói ra những lời không nên nói.
Điều quan trọng là sau đó có biết sửa sai hay không.
Nếu cha mẹ muốn con biết xin lỗi khi làm người khác tổn thương, chính người lớn cũng có thể cho con thấy một lời xin lỗi không làm mình mất đi vị thế của cha mẹ.
Một câu “Bố mẹ xin lỗi vì lúc nãy đã nói quá lời” đôi khi có giá trị hơn rất nhiều lời giải thích rằng “Bố mẹ làm thế cũng chỉ vì muốn tốt cho con”.
Tương tự, nếu mong con thành thật, cha mẹ cũng cần tạo cảm giác an toàn để trẻ có thể nói ra điều mình không thích.
Con có thể không thích cách bố mẹ đặt ra giờ sử dụng điện thoại. Con có thể không đồng ý với việc bị yêu cầu làm việc nhà. Con có thể thấy bố mẹ quá nghiêm khắc.
Những cảm xúc đó có thể được nói ra.
Nhưng sau khi nói ra, con cũng cần học cách trình bày bằng lời lẽ phù hợp, biết lắng nghe quan điểm của người khác và chấp nhận rằng không phải mong muốn nào cũng được đáp ứng.
Hiểu con không có nghĩa là chiều con
Đây là điều cha mẹ rất dễ nhầm lẫn.
Lắng nghe cảm xúc của trẻ không có nghĩa là đáp ứng mọi yêu cầu. Đồng cảm với con cũng không có nghĩa là con muốn gì cũng được.
Một đứa trẻ có thể buồn vì bố mẹ không mua điện thoại mới. Cha mẹ có thể hiểu cảm giác thất vọng đó, nhưng vẫn giữ nguyên quyết định nếu gia đình chưa cần mua.
Con có thể tức giận vì bị yêu cầu làm việc nhà. Cha mẹ có thể công nhận rằng con đang mệt, nhưng vẫn hướng dẫn con hoàn thành phần việc phù hợp với độ tuổi.
Trẻ cần được yêu thương, nhưng cũng cần được học rằng mình là một thành viên trong gia đình chứ không phải trung tâm duy nhất của gia đình.
Cha mẹ có trách nhiệm chăm sóc và bảo vệ con. Đổi lại, con cũng cần từng bước học cách chia sẻ, phụ giúp, tiết kiệm và hiểu giá trị của những gì mình nhận được.
Nếu gia đình gặp khó khăn về tài chính, thay vì cố gắng che giấu mọi chuyện, cha mẹ có thể giải thích cho con ở mức phù hợp với độ tuổi. Khi hiểu rằng tiền bạc đến từ công sức lao động và gia đình phải cân đối nhiều khoản, trẻ sẽ dần hiểu tại sao có những điều trước đây được đáp ứng nhưng hiện tại không còn phù hợp.
Đó cũng là cách dạy con về trách nhiệm mà không cần những lời mắng mỏ nặng nề.
Đừng biến việc bảo vệ con thành dọn đường cho con
Cha mẹ nào cũng muốn con có tuổi thơ tốt hơn mình từng có. Vì thương con, nhiều người cố gắng đáp ứng thật nhanh, làm thay thật nhiều và tránh cho con mọi khó khăn.
Nhưng cuộc sống không thể lúc nào cũng thuận lợi.
Nếu một đứa trẻ quen với việc mọi vấn đề đều có cha mẹ giải quyết, mọi mong muốn đều được đáp ứng, trẻ có thể khó thích nghi khi lần đầu bị từ chối hoặc phải tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.
Vì vậy, bảo vệ con không nhất thiết là loại bỏ tất cả va chạm khỏi cuộc sống của con.
Đôi khi, cha mẹ chỉ cần đứng phía sau, để con tự làm những việc phù hợp với khả năng. Khi con làm sai, hãy giúp con nhìn ra hậu quả và tìm cách sửa chữa thay vì lập tức làm thay.
Khi con lớn hơn, cha mẹ cũng cần học cách lùi lại một bước.
Không phải chuyện gì con cũng phải kể. Không phải lúc nào cha mẹ cũng cần biết con đang nghĩ gì. Điều quan trọng là con biết rằng nếu có chuyện thực sự cần giúp đỡ, bố mẹ vẫn là nơi mình có thể tìm về.
Nếu con từng nói “Con ghét bố mẹ”, đừng vội coi đó là dấu chấm hết
Một đứa trẻ từng nói “Con ghét mẹ” không đồng nghĩa với việc nó không yêu mẹ.
Có thể hôm nay con đang rất giận. Có thể con cảm thấy bị kiểm soát. Có thể con chưa biết cách diễn đạt điều mình muốn nói.
Cha mẹ có thể đặt giới hạn với hành vi không phù hợp, đồng thời vẫn công nhận cảm xúc của con.
Và nếu những cộng đồng như “Con ghét bố mẹ” khiến người lớn chú ý, có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất không phải là tìm xem đứa trẻ nào đang nói xấu mình.
Hãy thử coi đó như một lời nhắc để nhìn lại gia đình.
Có điều gì con đã cố nói nhưng mình chưa nghe? Có điều gì mình đang làm vì nghĩ là tốt cho con nhưng con lại cảm nhận theo cách khác? Và có phải mình đang bảo vệ con đến mức quên mất rằng con cũng cần học cách chịu trách nhiệm?
Sau cùng, điều giữ các thành viên trong một gia đình ở lại với nhau có lẽ không phải là việc ai thắng trong một cuộc tranh luận.
Mà là sau một trận cãi nhau, sau câu nói “Con ghét mẹ”, cả hai vẫn có thể bình tĩnh ngồi xuống.
Rồi cha mẹ hỏi con một câu rất đơn giản:
“Hôm nay con có chuyện gì vậy?”
