Vào dịp cuối năm, lau dọn bàn thờ là việc mà gia đình nào cũng phải thực hiện. Theo các tài liệu văn hóa - nghi lễ truyền thống, việc lau dọn này được gọi là bao sái bàn thờ.
Vì sao gọi là bao sái bàn thờ?
Bao sát là một từ Hán Việt. Trong đó, bao mang nghĩa bao bọc, giữ gìn; sái có nghĩa là rửa, gột sạch bằng nước thơm. Bao sái không chỉ làm sạch bụi bẩn mà là làm sạch một cách trang trọng, đảm bảo sự thanh tịnh. Việc bao sái bàn thờ nhằm làm mới không gian thờ cúng về cả mặt vật chất lẫn tinh thần.
Theo các tài liệu của Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, bao sái bàn thờ được xếp vào nhóm nghi thức gắn với tín ngưỡng dân gian. Theo đó, việc này thường được thực hiện vào những dịp có tính chất chuyển giao như ngày sóc - vọng (mùng 1, ngày Rằm), trước các dịp lễ lớn hoặc cuối năm.
Việc bao sái bàn thờ mang ý nghĩa tiễn cũ, đón mới, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với thần linh, tổ tiên.
Trình tự bao sái bàn thờ
Không phải ai cũng nắm được trình tự bao sái bàn thờ đúng chuẩn. Có người lua từ dưới lên, có người lại gom tất cả đồ thờ lại để lau cùng một lượt cho tiện và tiết kiệm thời gian. Theo các chuyên gia văn hóa, việc bao sái tùy tiện như vậy sẽ làm mất tính trang nghiêm vốn có của nghi thức.
Theo các tài liệu nghi lễ truyền thống, việc bao sái bàn thờ phải được thực hiện theo nguyên tắc từ cao xuống thấp. Đầu tiên, gia chủ cần lau tượng thờ, bài vị - những vật phẩm được đặt ở vị trí cao nhất, linh thiêng nhất trên bàn thờ. Tiếp đó, có thể lau tới bát hương - vật phẩm nằm ở giữ bàn thờ, được xem là tủng tâm linh khí. Lưu ý, việc lau đồ thờ phải thực hiện nhẹ nhàng nhưng dứt khoát, đặc biệt không được làm xê dịch bát hương hay nhấc bát hương lên.
Sau bát hương, gia chủ có thể lau các đồ thờ đi kèm như chân nến, đèn, mâm bồng, lọ hoa. Cuối cùng, hãy lau mặt bàn thờ, lau từ trong ra ngoài. Chờ bàn thờ khô ráo mới sắp xếp lại đồ thờ cho ngay ngắn.
Khi lau bàn thờ, gia chủ cần sử dụng khăn sạch, không sử dụng các khăn sinh sinh hoạt để thực hiện việc này.
Trình tự lau dọn này đảm bảo giữ trật tự linh thiêng, từ trên xuống dưới. Nhiều gia đình làm ngược lại, lau từ dưới lên trên, lau mặt bàn thờ trước rồi mới đến tượng thờ, bát hương, bài vị... Việc này được xem là thiếu cẩn trọng trong thờ cúng.
Ngoài việc chú ý đến trình tự bao sái bàn thờ, gia chủ cũng cần chọn loại nước phù hợp cho việc lau dọn. Nước dùng để bao sái phải là nước sạch, nước ấm. Có thể nấu nước ngũ vị (từ 5 loại nguyên liệu thảo mộc) hoặc dùng nước rượu gừng pha loãng để lau bàn thờ, tuyệt đối không dùng hóa chất tẩy rửa mạnh.
Người thực hiện việc bao sái bàn thờ cần tắm rửa sạch sẽ, quần áo chỉnh tế, giữ tâm thế bình tĩnh, không mang tâm trạng bực bội, vội vàng. Trước khi lau dọn, hãy thắp hương và khấn xinh phép thần linh, tổ tiên. Sau khi hoàn tất, hãy thắp hương một lần nữa để "an vị" không gian thờ cúng.
* Thông tin mang tính chất tham khảo, chiêm nghiệm.
