Có người tin rằng mía mùa Thanh Minh “có độc” và tuyệt đối không dám ăn suốt mùa xuân, trong khi số khác lại cho rằng đó chỉ là lời phóng đại, vì họ đã ăn mía từ nhỏ mà không gặp vấn đề gì.
Sự thật là, mía bản thân không độc, mà nguy cơ nằm ở những cây mía dễ bị mốc vào mùa này. Nước mía tươi vắt có vị ngọt thanh mát, là thức uống giải khát tuyệt vời trong những ngày nóng bức. Tuy nhiên, khi nhiệt độ cao và lượng mưa tăng, mía được thu hoạch từ mùa thu hoặc mùa đông, nếu không được bảo quản đúng cách, dễ bị nấm mốc sinh sôi và tạo ra độc tố thần kinh nguy hiểm. Đây không phải là chuyện thêu dệt – đã có nhiều trường hợp ngộ độc thực tế được ghi nhận trong những năm gần đây.
Các chuyên gia cho biết, mía bị mốc có thể sản sinh chất độc thần kinh axit 3-nitropropionic (3-nitropropionic acid). Thủ phạm chính là nấm Fusarium moniliforme, phát triển mạnh khi mía được bảo quản trong môi trường ẩm, nhiệt độ khoảng 20°C trong thời gian dài. Chất độc này có thể gây ngộ độc nghiêm trọng, thậm chí tử vong nếu ăn phải với lượng vượt quá 0,5 gram.
Thời gian ủ bệnh sau khi ăn mía mốc dao động từ 10 phút đến 48 giờ, phổ biến là 2–5 giờ. Ngộ độc nhẹ thường xuất hiện triệu chứng đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng và tiêu chảy. Trường hợp nặng, ngoài các biểu hiện trên, người bệnh có thể bị chóng mặt, nhìn mờ, run tay chân, co giật toàn thân. Trong cơn co giật, mắt nhìn lên trên, tay chân cứng đờ, co quắp, bàn tay giống móng vuốt. Nếu không được cấp cứu kịp thời, nạn nhân có thể tử vong do suy hô hấp. Những người sống sót thường để lại di chứng thần kinh lâu dài như liệt co cứng, rối loạn ngôn ngữ, khó nuốt, lệch trục cơ thể và cứng khớp.
Hóa ra, thời tiết vào dịp Thanh Minh thường ẩm ướt, khiến mía dễ bị mốc và sinh ra các chất độc hại. Theo các nhà độc chất học, trang web của Tổ chức Y tế Thế giới từng ghi nhận nhiều trường hợp ngộ độc axit trinitropropionic do mía ở Trung Quốc đại lục từ năm 1970. Chất này gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ thần kinh và có thể dẫn đến tử vong.
Để hạn chế mía bị mốc, những người bán hàng cẩn thận thường bảo quản mía trong tủ lạnh. Khi chọn mía, cần phân biệt rõ mía tươi và mía hư: mía tươi có vỏ xanh, bề mặt cắt trắng sữa, còn mía bị mốc thường đổi màu từ lõi đỏ trước rồi mới lan ra bên ngoài, bề mặt có đốm hoặc mốc. Nếu bã mía sau khi ép có màu trắng như tuyết, mía vẫn an toàn; ngược lại, tuyệt đối không nên ăn.
Ở Việt Nam hiện chưa ghi nhận trường hợp ngộ độc axit trinitropropionic do mía, nhưng trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, nguy cơ mía bị mốc cao, vì vậy cần thận trọng khi mua và sử dụng.
Một lưu ý quan trọng: cắt bỏ lõi đỏ không đảm bảo an toàn. Khi mía bị nấm mốc, sợi nấm đã lan khắp thân cây, kể cả phần màu trắng trông bình thường cũng có thể chứa độc tố. Nếu mía có lõi đỏ, đốm đen, lông tơ trắng như bông, hoặc mùi rượu chua, hãy bỏ toàn bộ cây mía ngay lập tức.
