Nhắc đến cây cúc tần, nhiều người sẽ nhớ ngay đến những hàng rào xanh rì ven đường làng, hình ảnh quen thuộc từng gắn bó với tuổi thơ của biết bao thế hệ ở miền Bắc và miền Trung. Loài cây này thường mọc ven bờ rào, góc vườn, có khi phủ kín lối đi, tỏa bóng mát và mang theo mùi thơm rất riêng.
Cúc tần vốn quen thuộc ở các miền quê, được trồng làm hàng rào xanh mướt quanh năm
Cúc tần tên khoa học là Pluchea indica, thuộc họ Cúc, có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới như Malaysia và Ấn Độ. Khi du nhập vào Việt Nam, cây phát triển mạnh ở nhiều nơi, đặc biệt là vùng đồng bằng, ven sông, bờ ao hay các khu đất ẩm. Đây là loại cây thân thảo, mọc thành bụi, cao khoảng 1–2 mét, thân mềm, phủ lớp lông tơ mịn. Lá cúc tần mọc so le, mép có răng cưa, gần như không có cuống và tỏa ra mùi thơm đặc trưng. Vào mùa hè, cây ra hoa thành từng chùm nhỏ màu tím nhạt, tạo điểm nhấn nhẹ nhàng nhưng bắt mắt.
Điểm đặc biệt của cúc tần là khả năng sinh trưởng mạnh mẽ, dễ thích nghi với nhiều điều kiện môi trường khác nhau. Cây không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ, chỉ cần đủ ẩm là có thể phát triển xanh tốt quanh năm. Chính vì vậy, trước đây người dân thường trồng cúc tần làm hàng rào tự nhiên, vừa tạo cảnh quan, vừa tiện lợi trong sinh hoạt. Hiện nay, những hàng rào cúc tần dần thưa vắng, nhường chỗ cho tường gạch và hàng rào kim loại.
Lá cúc tần có vị nhẩn đắng nhưng khi kết hợp với một số món ăn lại tạo nên hương vị độc đáo
Không chỉ là cây cảnh hay cây che chắn, cúc tần còn là một loại rau dân dã với hương vị rất riêng. Lá và ngọn non có vị hơi nhẩn đắng, nhưng càng ăn lại càng cảm nhận rõ hậu ngọt và mùi thơm giống thoang thoảng lá ngải cứu. Người dân quê thường hái ngọn cúc tần để luộc, xào trứng, xào với lòng gà, lòng lợn, hoặc nấu canh với tôm, thịt băm.
Ở miền Bắc, lá cúc tần còn được dùng để kho cá, đây là món ăn gắn với biết bao thế hệ, đến tận bây giờ nhiều người vẫn nhớ như in. Ngoài ra, nhiều món ăn sáng tạo như bánh nếp nhân cúc tần, nộm cúc tần trộn lạc rang, mè rang hay món hầm với óc heo cũng mang lại trải nghiệm ẩm thực độc đáo.
Từ món ăn quê mộc mạc, cúc tần ngày nay dần xuất hiện trong thực đơn của một số quán ăn, nhà hàng như một “đặc sản lạ”. Dù lần đầu thưởng thức có thể chưa quen với vị hơi đắng, nhưng khi ăn nhiều người lại “ghiền” bởi hậu vị ngọt thanh và cảm giác thanh mát. Không chỉ vậy, cúc tần còn được đánh giá là loại rau tốt cho sức khỏe, góp phần làm phong phú thêm bữa ăn gia đình.
Hiện nhiều người trồng cây cúc tần ở ban công
Hiện nay, lá và ngọn non cúc tần đôi khi được rao bán trên chợ quê hoặc chợ mạng với giá khoảng 50.000 đồng/kg. Nhờ dễ trồng, ít tốn công chăm sóc và có thể thu hoạch quanh năm, một số hộ gia đình vẫn duy trì trồng cúc tần trong vườn nhà để vừa làm thực phẩm, vừa tăng thêm thu nhập. Thậm chí, nhiều người ở thành phố còn xin cành về trồng trong chậu, đặt ở ban công để làm cảnh và tiện hái lá sử dụng.
