Từng mọc hoang ven bờ rào, bãi đất trống và ít được chú ý, lá é ngày nay đã “lột xác” trở thành một loại đặc sản được nhiều người săn tìm. Không chỉ gây ấn tượng bởi hương thơm tinh dầu đặc trưng, vị chua nhẹ lạ miệng, lá é còn mang lại giá trị kinh tế đáng kể cho người trồng khi chỉ sau khoảng 2 tháng đã có thể thu hoạch, với giá bán trên thị trường có lúc lên tới 90.000 đồng/kg.
Lá é còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như é trắng, húng trắng, húng lông hay húng quế lông. Đây là một loại cây thân thảo sống hàng năm, có chiều cao trung bình từ 50–100 cm. Thân cây có dạng vuông, màu xanh nhạt và phủ một lớp lông mỏng. Lá mọc đối, hình bầu dục, mép có răng cưa nhẹ, khi vò ra tỏa mùi thơm dễ chịu gần giống sả nhờ hàm lượng tinh dầu cao. Chính mùi hương này đã làm nên nét riêng biệt khiến lá é không thể bị nhầm lẫn với các loại rau gia vị khác.
Loài cây này có nguồn gốc từ vùng Tây Á nhưng hiện đã thích nghi rộng rãi ở nhiều nơi, đặc biệt là các vùng khí hậu nhiệt đới như Việt Nam. Ở nước ta, lá é được trồng nhiều tại các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên như Đắk Lắk, Lâm Đồng – nơi có điều kiện nắng nhiều, đất tơi xốp và khí hậu tương đối ổn định. Người dân địa phương cho rằng chính thổ nhưỡng và khí hậu đặc trưng nơi đây đã giúp lá é phát triển mạnh, cho hương thơm đậm và chất lượng tốt hơn.
Điểm đặc biệt của lá é không chỉ nằm ở đặc điểm sinh học mà còn ở hương vị rất riêng. Lá có vị chát nhẹ, chua thanh và thơm nồng mùi tinh dầu. Khi kết hợp với các nguyên liệu khác, hương vị này không bị lấn át mà còn giúp món ăn trở nên hài hòa, hấp dẫn hơn. Đây cũng là lý do vì sao lá é nhanh chóng được đưa vào thực đơn của nhiều quán ăn, nhà hàng từ bình dân đến cao cấp.
Trong ẩm thực, lá é được sử dụng rất linh hoạt. Người dân có thể ăn sống như một loại rau gia vị, kết hợp với các món nướng, cuốn hoặc gỏi. Tuy nhiên, nổi bật nhất vẫn là các món nấu chín như lẩu gà lá é, lẩu cá kèo lá é, ếch xào lá é hay gà hấp lá é. Trong đó, lẩu gà lá é là món ăn được ưa chuộng nhất. Nồi lẩu nóng hổi với nước dùng ngọt thanh, thịt gà dai ngon, thêm vị chua nhẹ của măng, vị thơm của nấm và đặc biệt là hương lá é tạo nên một tổng thể đậm đà, khó quên.
Những năm gần đây, lá é không còn bó hẹp trong phạm vi địa phương mà đã “tiến ra” thị trường lớn như Hà Nội, TP.HCM. Tại các chợ dân sinh hay chợ mạng, lá é được bán theo cân, có khi lên tới 90.000 đồng/kg. Thậm chí, nhiều người còn kinh doanh theo dạng combo lẩu trọn gói, chỉ cần mua về là có thể chế biến ngay, rất tiện lợi.
Đây là loại cây dễ trồng, ít sâu bệnh, không đòi hỏi kỹ thuật cao. Chỉ cần đất tơi xốp, thoát nước tốt và đủ ánh sáng, cây có thể phát triển nhanh chóng. Người trồng có thể gieo hạt hoặc giâm cành, cả hai phương pháp đều cho tỷ lệ sống cao. Sau khoảng 2 - 3 tháng, cây bắt đầu cho thu hoạch và có thể hái liên tục nhiều lứa.
Quá trình chăm sóc cũng không quá phức tạp. Cây chỉ cần được tưới nước đều đặn mỗi ngày, bón thêm phân hữu cơ định kỳ là đủ phát triển xanh tốt. Nhờ đặc tính sinh trưởng mạnh, lá é hầu như không cần dùng đến thuốc bảo vệ thực vật, vì vậy rất an toàn cho người tiêu dùng. Điều này càng khiến loại rau này được ưa chuộng trong bối cảnh người dân ngày càng quan tâm đến thực phẩm sạch.
Ngày nay, nhiều hộ gia đình không chỉ trồng lá é để bán mà còn tận dụng không gian ban công, sân vườn để trồng phục vụ nhu cầu hàng ngày. Chỉ cần một vài cành giâm xuống đất, sau khoảng 5 ngày đã có thể bén rễ và phát triển thành cây mới. Đây là một cách vừa tiết kiệm, vừa giúp bữa ăn gia đình thêm phong phú.
