Nhắc đến những loại rau rừng đặc sản của vùng Tây Bắc, bên cạnh rau sắng, rau bò khai hay rau dớn, nhiều người sành ăn còn đặc biệt yêu thích rau mít rừng. Từ một loại cây mọc hoang trong rừng, từng chỉ được gia súc sử dụng làm thức ăn, rau mít ngày nay đã trở thành đặc sản nổi tiếng của Phú Thọ (tỉnh Hòa Bình cũ), xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng.
Rau mít rừng còn được gọi là mít ré hoặc mít mi, thuộc họ dâu tằm. Đây là loại cây thân gỗ sống lâu năm, sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh và có khả năng thích nghi tốt với nhiều điều kiện thời tiết khác nhau. Trong tự nhiên, cây thường mọc ở những khu rừng thưa, nơi có đất tơi xốp, thoát nước tốt. Đặc biệt, cây vẫn có thể phát triển trên những vùng đất sỏi đá nghèo dinh dưỡng mà nhiều loại cây trồng khác khó sinh trưởng.
Lá cây mít rừng có hình mũi giáo, đầu nhọn, cuống lá tròn. Lá non có màu xanh nhạt, phủ một lớp lông mềm mịn, trong khi lá già chuyển sang màu xanh đậm, dày và hơi ráp. Phần được sử dụng làm thực phẩm là những búp non và lá non mới nhú. Đây cũng là bộ phận có hương vị ngon nhất, được người dân thu hái để chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn.
Điều làm nên sức hút của rau mít chính là hương vị rất riêng. Khi ăn, rau có vị ngọt thanh tự nhiên, hơi bùi và giòn sần sật. Loại rau này có thể dùng để luộc, nấu canh hoặc xào cùng các loại thịt. Trong đó, món rau mít xào thịt trâu được xem là cách chế biến đặc trưng và chuẩn vị của người dân Phú Thọ. Vị ngọt của rau hòa quyện với vị đậm đà của thịt tạo nên món ăn dân dã nhưng vô cùng hấp dẫn.
Không chỉ được ưa chuộng tại địa phương, rau mít rừng hiện còn được vận chuyển đến nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Tại chợ quê ở Phú Thọ hay trên chợ mạng, rau mít thường được bán với giá khoảng 60.000-70.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn vào thời điểm khan hàng.
Nhận thấy giá trị kinh tế ngày càng tăng, nhiều hộ dân nơi đây đã chủ động đưa cây rau mít từ rừng về trồng tập trung thay vì chỉ khai thác tự nhiên như trước đây. Đây được đánh giá là loại cây dễ chăm sóc, phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân miền núi.
Cây rau mít có thể được nhân giống bằng hạt hoặc cây con. Sau khi trồng, cây sinh trưởng tương đối chậm trong những năm đầu nhưng rất khỏe và ít phải chăm sóc. Người trồng chủ yếu bón thêm phân chuồng hoai mục vào đầu mùa mưa để cung cấp dinh dưỡng. Cây gần như không cần tưới nước thường xuyên, ít bị sâu bệnh tấn công và có khả năng chịu hạn tốt.
Sau khoảng 2 năm, cây bước vào giai đoạn trưởng thành và cho thu hoạch ổn định. Mỗi cây có thể cho khoảng 3-4kg rau non mỗi vụ. Với mật độ khoảng 10.000 cây trên diện tích 1ha, sản lượng thu hoạch có thể đạt từ 30-40 tấn rau mỗi vụ. Nhờ đầu ra thuận lợi, nhiều hộ gia đình đã có thêm nguồn thu nhập đáng kể.
Tuy nhiên, thu hoạch rau mít không phải là công việc đơn giản. Người hái phải lựa chọn từng búp non, từng lá non đạt tiêu chuẩn để thu hái. Khác với nhiều loại rau rừng khác có thể bẻ cành hoặc cắt ngọn, cây rau mít chỉ thu được phần lá non nên đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn thận. Bên cạnh đó, cây có nhiều nhựa giống như cây mít, vì vậy phải đeo găng tay để tránh nhựa dính vào tay.
Cùng với nhu cầu mở rộng diện tích trồng rau mít rừng, thị trường cây giống cũng khá sôi động. Nhiều nhà vườn và cơ sở ươm giống tại Phú Thọ cung cấp cây giống rau mít cho người dân trong và ngoài tỉnh. Cây giống thường cao từ 20-50cm, được bán với giá dao động khoảng 15.000-50.000 đồng/cây tùy kích thước và độ tuổi. Nhiều người mua cây giống về trồng trong vườn nhà, ven đồi hoặc dọc bờ rào để vừa làm cảnh, tạo bóng mát, vừa có nguồn rau đặc sản phục vụ gia đình.
