Cây rau mảnh cộng vốn mọc dại ven hàng rào, bờ mương hay mé rừng mà không mấy ai để ý, nay lại trở thành món đặc sản dân dã được nhiều người thành phố săn tìm. Loại rau này không chỉ gợi nhớ thời khó khăn của những vùng quê nghèo mà còn mang hương vị rất riêng, vừa ngọt thanh vừa thơm nhẹ, ăn một lần là nhớ mãi.
Hiện nay, rau mảnh cộng tươi được bán với giá khoảng 40.000 – 60.000 đồng/kg, còn loại phơi khô có giá cao gấp nhiều lần nhưng vẫn được nhiều người tìm mua.
Rau mảnh cộng còn được gọi là rau bìm bịp, rau xương khỉ, tên khoa học là Clinacanthus nutans. Đây là loài cây thân mềm, sống lâu năm, thường mọc bò hoặc leo thấp, chiều cao có thể đạt từ 1 – 3m. Lá cây màu xanh thẫm, hình thuôn dài hoặc hình mác, mép hơi gợn sóng, bề mặt nhẵn và có gân nổi rõ. Hoa của cây có màu đỏ hoặc hồng, mọc rủ xuống ở ngọn, tạo vẻ ngoài khá bắt mắt.
Ở Việt Nam, rau mảnh cộng mọc nhiều tại các tỉnh miền núi và trung du như Lào Cai, Sơn La, Thanh Hóa, Tây Ninh… Cây thường xuất hiện ở bờ rào, bãi đất hoang, ven suối hay các khu rừng thưa. Trước kia, người dân chỉ xem đây là loại cây dại mọc tự nhiên, ít chăm sóc. Nhưng theo thời gian, nhờ hương vị đặc biệt và công dụng đa dạng, rau mảnh cộng dần trở thành món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình.
Loại rau này từng gắn bó với cuộc sống của người dân ở các miền quê. Khi lương thực khan hiếm, rau mảnh cộng được hái về để nấu canh, xào hoặc ăn sống thay rau xanh. Dân gian còn lưu truyền câu chuyện loài chim bìm bịp biết tìm lá cây này để chữa lành chân bị thương, từ đó cái tên “rau bìm bịp” cũng ra đời.
Điều khiến nhiều người thích rau mảnh cộng chính là hương vị rất riêng. Lá non khi nấu lên có vị ngọt thanh tự nhiên, nước canh đậm đà mà không cần nêm nhiều gia vị. Rau thường được dùng nấu với cua đồng, tôm, thịt bằm hoặc ăn kèm lẩu cá, lẩu thịt. Khi thưởng thức, người ăn sẽ cảm nhận được mùi thơm nhẹ thoang thoảng như hương nếp mới, vừa dân dã vừa dễ chịu.
Ngoài dùng làm rau ăn, mảnh cộng còn nổi tiếng với món bánh mảnh cộng. Người ta giã lá lấy nước xanh rồi hòa với bột nếp để tạo màu cho vỏ bánh. Nhân bánh thường là đậu xanh trộn dừa nạo và đường. Khi hấp chín, bánh có màu xanh dịu mắt, thơm mùi lá rừng, dẻo mềm và ngọt bùi rất đặc trưng. Nhiều người xa quê chỉ cần ngửi thấy mùi bánh mảnh cộng là nhớ ngay những ngày thơ bé.
Không chỉ ngon, rau mảnh cộng còn được nhiều người tin dùng nhờ giá trị dinh dưỡng. Lá phơi khô còn được dùng làm trà. Một số nghiên cứu cho thấy loại cây này chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa và có lợi cho sức khỏe.
Hiện nay, rau mảnh cộng đã được nhiều hộ dân đưa vào trồng để bán. Cây khá dễ sống, phù hợp với khí hậu nóng ẩm và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Người dân chủ yếu nhân giống bằng phương pháp giâm cành. Chỉ cần cắt một đoạn thân bánh tẻ rồi cắm xuống đất ẩm, sau khoảng 1 – 2 tuần cây sẽ bén rễ và mọc chồi mới.
Rau mảnh cộng thích hợp với đất tơi xốp, thoát nước tốt và nơi có ánh nắng nhẹ. Sau khoảng 1 – 1,5 tháng trồng, khi cây cao chừng 30 – 40cm và ra nhiều lá non là có thể bắt đầu thu hoạch. Cây cho thu hoạch quanh năm nếu được cắt tỉa thường xuyên. Mỗi lần hái lá, cây lại tiếp tục ra nhánh mới nên người trồng không phải gieo lại nhiều lần.
Hiện nay, rau mảnh cộng tươi được bán trên chợ mạng và các cửa hàng thực phẩm sạch với giá từ 40.000 – 60.000 đồng/kg, còn loại phơi khô có thể lên tới 100.000 – 200.000 đồng/kg tùy chất lượng. Vào mùa cao điểm từ tháng 6 đến tháng 9, nhiều người dân tranh thủ thu hái rau để bán cho thương lái đưa xuống thành phố, giúp tăng thêm thu nhập.
