Giữa vô vàn loại rau rừng quen thuộc của miền Trung, lá chim chim gây ấn tượng với cái tên khiến người nghe thấy ngượng. Từ loài cây mọc hoang ven rừng, bờ rào, từng bị xem là thứ lá dại chẳng mấy ai để ý, nay lá chim chim đã trở thành đặc sản được nhiều người tìm mua để làm gia vị cho nhiều món ăn đặc sản.
Lá chim chim xuất hiện nhiều ở các cánh rừng phía Tây Nghệ An, Thanh Hóa. Cây thường mọc tự nhiên hoặc được người dân đem về trồng quanh vườn. Thân cây thuộc dạng gỗ mềm, cao từ nửa mét đến khoảng 2 mét, tán lá xòe rộng.
Điểm đặc trưng dễ nhận thấy nhất là lá chia thành từng thùy, thường từ 5–9 cánh, xếp tròn như hình chân chim nên mới có tên gọi như vậy. Phiến lá mỏng, màu xanh nhạt, viền có răng cưa nhẹ, gân lá nổi rõ. Dù không có giá trị kinh tế cao về mặt gỗ, nhưng chính vì ít bị khai thác mà cây vẫn xanh tốt qua nhiều mùa nắng gió.
Nếu chỉ ngửi trực tiếp, lá chim chim có mùi hơi hăng, thậm chí khiến nhiều người e dè. Thế nhưng khi đưa vào chế biến, đặc biệt là nấu canh, loại lá này lại tỏa ra một hương thơm rất riêng. Vị của lá ban đầu là đắng nhẹ, nhưng càng ăn lại càng cảm nhận rõ vị ngọt hậu thanh mát nơi cổ họng. Với những ai chưa quen, vị đắng ấy có thể là thử thách, nhưng với người dân xứ Nghệ, đó lại chính là “linh hồn” của món ăn.
Ngày trước, trong những năm tháng còn nhiều khó khăn, lá chim chim là món ăn cứu đói quen thuộc. Người dân đi rừng chỉ cần hái vài nắm lá, mang về nấu cùng tép đồng hoặc đơn giản là nấu canh không cũng đủ cho cả gia đình một bữa ăn đạm bạc mà ấm lòng. Đặc biệt trong những ngày nắng nóng, gió Lào khắc nghiệt, bát canh lá chim chim giúp giải nhiệt, chống rôm sảy, khiến cơ thể dễ chịu hơn.
Cách nấu canh lá chim chim không hề cầu kỳ. Lá sau khi rửa sạch có thể nấu cùng tép, thịt băm, cá đồng hoặc cá biển. Trong đó, theo kinh nghiệm của nhiều người, nấu với cá mè sẽ cho hương vị thơm ngon “chuẩn vị” nhất. Cá được làm sạch, xào sơ cho săn thịt rồi cho lá vào đảo cùng, sau đó thêm nước đun sôi. Chỉ cần nêm nếm đơn giản với mắm, muối là đã có một nồi canh đậm đà. Khi ăn cùng cơm trắng, thêm chút cà muối hay cá kho mặn, vị đắng – chua – mặn hòa quyện, để lại dư vị ngọt thanh khó quên.
Không chỉ dừng lại ở món canh, lá chim chim còn được biến tấu thành nhiều món hấp dẫn khác như xào với lòng lợn, cuốn cá nướng, hay nấu cùng hải sản. Vào mùa hè – thời điểm lá non và xanh nhất – người dân thường tranh thủ thu hái để chế biến hoặc đem phơi khô dùng dần. Lá khô vẫn giữ được hương vị đặc trưng, rất tiện cho việc bảo quản lâu dài.
Ở chợ quê, lá chim chim phơi khô cẩn thận giá có thể lên tới khoảng 50.000 đồng/kg. Không chỉ dừng lại ở việc hái tự nhiên, nhiều nhà vườn ở Nghệ An, Thanh Hóa đã bắt đầu nhân giống và trồng loại cây này trong vườn nhà. Trên một số diễn đàn về cây giống, cây chim chim còn được rao bán với giá từ 50.000 – 70.000 đồng/cây.
Bên cạnh giá trị ẩm thực, lá chim chim còn được xem như một vị thuốc dân gian. Người địa phương tin rằng loại lá này có tác dụng thanh nhiệt, hỗ trợ tiêu hóa, giúp giải độc gan,... Ngoài ra, phần vỏ rễ của cây còn được dùng trong một số bài thuốc dân gian để hỗ trợ xương khớp hoặc bồi bổ cơ thể.
