Giữa vô vàn đặc sản miền Tây Nam Bộ, đọt choại là cái tên khiến nhiều thực khách thích thú bởi hương vị vừa dân dã vừa khác biệt. Từng là loại rau mọc hoang ven rừng, ven kênh rạch, bờ mương, gắn với những bữa cơm đạm bạc của người dân quê, đọt choại ngày nay đã "lên đời" thành đặc sản xuất hiện trong nhiều nhà hàng, quán ăn và được bán với giá khá cao trên thị trường. Vị giòn, bùi, thanh mát cùng sự đa dạng trong cách chế biến khiến loại rau rừng này ngày càng được ưa chuộng.
Đọt choại là phần non của cây choại, một loài dương xỉ dây leo mọc tự nhiên ở những nơi có độ ẩm cao như rừng tràm, bờ sông, bờ đê hay các vùng đất ngập nước. Ở miền Tây Nam Bộ, đặc biệt là Cà Mau, Đồng Tháp, An Giang hay khu vực rừng U Minh Hạ, cây choại phát triển rất mạnh vào mùa mưa, tạo nên những mảng xanh mướt phủ kín các bụi cây và thân tràm.
Người dân địa phương còn gọi đọt choại là rau choại hay rau chạy. Phần non của cây có màu xanh nhạt hoặc đỏ nâu, cuộn tròn như chiếc lò xo nhỏ. Khi còn non, đọt choại mềm, giòn và rất ngon, nhưng nếu để già sẽ trở nên dai, nhiều xơ nên không còn thích hợp để làm thực phẩm.
Ngày trước, khi cuộc sống còn khó khăn, đọt choại là nguồn rau quen thuộc của nhiều gia đình miền Tây. Chỉ cần ra bờ rạch hay vào rừng tràm là có thể hái được một rổ đầy mang về chế biến. Loại rau này từng gắn với ký ức của biết bao người dân quê, là món ăn "cứu đói" trong những ngày thiếu thốn.
Ngày nay, khi đời sống được nâng cao, đọt choại không còn là món ăn của riêng người dân vùng quê mà đã trở thành đặc sản được nhiều thực khách thành thị yêu thích. Nhiều người mỗi khi có dịp đến miền Tây đều tìm thưởng thức hoặc mua về làm quà bởi hương vị rất riêng mà khó loại rau nào có được.
Điểm hấp dẫn nhất của đọt choại chính là hương vị. Sau khi chế biến, rau vẫn giữ được độ giòn tự nhiên, vị ngọt thanh, hơi bùi và có chút nhớt nhẹ giống như mồng tơi nhưng ít hơn rất nhiều. Chính lớp nhớt mỏng này lại tạo cảm giác mềm mượt khi ăn, giúp món rau trở nên khác biệt so với các loại rau thông thường.
Đọt choại có thể chế biến thành rất nhiều món ngon. Đơn giản nhất là luộc chín rồi chấm kho quẹt, nước mắm kho hoặc mắm cá linh. Ngoài ra, đọt choại còn được dùng để xào tỏi, xào thịt bò, xào hải sản, xào nhộng tằm hoặc nấu canh tôm. Đặc biệt, món gỏi đọt choại trộn tôm thịt, thịt ba chỉ hay tai heo được nhiều nhà hàng đưa vào thực đơn bởi sự thanh mát, giòn ngon và đẹp mắt.
Khi ăn lẩu mắm hay lẩu cá đồng, đọt choại cũng là loại rau nhúng được nhiều người lựa chọn vì không bị nhũn, vẫn giữ được vị ngọt tự nhiên.
Hiện nay, đọt choại không còn chỉ được hái trong tự nhiên mà đã trở thành mặt hàng nông sản có giá trị kinh tế. Trên thị trường, loại rau này thường được bán với giá khoảng 60.000-80.000 đồng/kg, có thời điểm khan hàng giá còn cao hơn. Do chỉ thu hoạch được phần non và khó bảo quản nên nguồn cung không nhiều, càng khiến đọt choại trở nên "đắt khách".
Nhận thấy nhu cầu ngày càng lớn, nhiều hộ dân đã phát triển mô hình trồng đọt choại thay vì chỉ khai thác tự nhiên. Loài cây này thích hợp với đất ẩm, giàu mùn, có bóng râm hoặc ánh sáng nhẹ, đặc biệt phát triển tốt dưới tán rừng tràm hoặc ven mương nước.
Người trồng thường nhân giống bằng cách tách gốc hoặc thân ngầm, sau khi trồng chỉ cần giữ đủ độ ẩm, hầu như không phải sử dụng nhiều phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật. Sau vài tháng, cây bắt đầu cho thu hoạch và có thể hái liên tục nhiều năm. Mỗi lần thu hoạch chỉ cắt phần ngọn non để cây tiếp tục đâm chồi mới, nhờ vậy năng suất khá ổn định. Với chi phí đầu tư thấp, công chăm sóc ít và đầu ra thuận lợi, trồng đọt choại đang mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều nông hộ miền Tây.
