Rau rút, hay còn gọi là rau nhút (tên khoa học Neptunia oleracea, tiếng Anh là water mimosa), vốn là loài thực vật thủy sinh quen thuộc ở các ao hồ, ruộng trũng và kênh rạch. Trước đây, loại rau này mọc tự nhiên với số lượng lớn, thường được người dân nhổ bỏ hoặc dùng làm thức ăn cho gia súc. Thế nhưng vài năm trở lại đây, rau rút đã trở thành đặc sản được nhiều người thành thị yêu thích nhờ hương vị giòn ngọt đặc trưng, giá trị dinh dưỡng cao và có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn.
Điểm đặc biệt của rau rút nằm ở phần thân màu xanh nhạt được bao quanh bởi lớp mô khí trắng xốp, giúp cây nổi trên mặt nước như những chiếc phao nhỏ. Nhờ cấu tạo này, cây có thể phát triển mạnh và phủ kín mặt ao vào mùa mưa. Thân rau khi sinh trưởng trong nước có thể dài từ 90–150cm, trong khi nếu trồng trên cạn chỉ cao khoảng 15cm. Lá rau nhỏ, mọc đối xứng theo dạng lông chim và có đặc tính khép lại khi chạm vào, khá giống cây trinh nữ.
Ở Việt Nam, rau rút phân bố chủ yếu tại các tỉnh miền Bắc và khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Những nơi có nguồn nước tĩnh như ao làng, ruộng ngập nước hay đầm lầy đều là môi trường lý tưởng để cây phát triển. Ngày trước, rau rút mọc nhiều nhưng không ai ngó ngàng, hiện nay loại rau dân dã này đã xuất hiện trong các siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và nhiều nhà hàng với giá bán dao động từ 40.000–60.000 đồng/kg.
Rau rút có thể chế biến thành nhiều món ngon như canh cua rau rút, canh chua cá lóc, canh tép đồng, lẩu mắm, lẩu gà, gỏi rau rút tôm thịt hoặc đơn giản là luộc chấm mắm kho quẹt. Chính vị giòn, ngọt tự nhiên cùng hương thơm đặc trưng đã giúp loại rau từng mọc hoang này trở thành nguyên liệu được nhiều đầu bếp và người nội trợ lựa chọn.
Nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng cũng mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho nhiều hộ nông dân. Thay vì để rau mọc tự nhiên, nhiều địa phương ở Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long, Tây Ninh và một số tỉnh miền Bắc đã quy hoạch ao hồ, ruộng trũng để trồng rau rút chuyên canh, mang lại nguồn thu ổn định.
Quy trình trồng rau rút không quá phức tạp nhưng đòi hỏi nguồn nước sạch và môi trường phù hợp. Người trồng thường chọn ao hoặc ruộng có mực nước sâu khoảng 20–30cm, không bị ô nhiễm bởi hóa chất hoặc phèn. Rau giống được tách thành từng bụi nhỏ rồi thả nổi trên mặt nước. Nhờ lớp mô khí tự nhiên quanh thân, cây nhanh chóng bén rễ và phát triển thành từng mảng lớn.
Rau rút có tốc độ sinh trưởng khá nhanh. Sau khoảng 30–45 ngày kể từ khi trồng, người dân có thể thu hoạch lứa đầu tiên. Sau đó, cứ khoảng một tuần cây lại cho một đợt thu hái mới và kéo dài liên tục trong 5–6 tháng. Để đảm bảo năng suất cũng như chất lượng, nhiều hộ thường trồng lại sau khoảng ba tháng nhằm duy trì độ non và giòn của rau.
Bên cạnh phương pháp truyền thống dưới nước, một số nông hộ còn phát triển mô hình trồng rau rút trên cạn bằng công nghệ cao. Cây được trồng trong các thùng xốp hoặc bể chứa có lớp bùn mềm, kết hợp hệ thống tưới nhỏ giọt và phun sương tự động nhằm duy trì độ ẩm. Một số mô hình còn thiết kế giàn chữ A để thân rau phát triển phía trên mặt đất, hạn chế tiếp xúc với bùn, giúp sản phẩm sạch hơn và thuận tiện khi thu hoạch.
Sau khoảng 5 tuần, rau bắt đầu cho thu hoạch bằng cách cắt phần ngọn dài khoảng 20–25cm, phần gốc tiếp tục nảy chồi và cho nhiều lứa kế tiếp. Đặc biệt, rau rút trồng trên cạn có thân sạch, giòn và có thể sử dụng gần như toàn bộ cọng rau mà không phải sơ chế nhiều như loại trồng dưới nước, từ đó nâng cao giá trị thương phẩm.
