Xã Cồn Tiên, Quảng Trị nổi tiếng với hệ thống giếng cổ hàng trăm năm tuổi cùng một đặc sản dân dã mang hương vị rất riêng, đó là rau liệt, hay còn gọi là cải xoong, rau trên đá. Không chỉ là loại rau quen thuộc trong bữa cơm của người dân địa phương, rau liệt còn được xem là món quà quý giá nhờ được nuôi dưỡng hoàn toàn bằng nguồn nước ngầm trong lành từ các giếng cổ.
Theo người dân địa phương, hệ thống giếng cổ ở Cồn Tiên chưa từng cạn nước, ngay cả trong những mùa nắng hạn khắc nghiệt. Nguồn nước luôn trong vắt, mát lạnh vào mùa hè và ấm hơn vào mùa đông, tạo nên môi trường sinh thái đặc biệt mà hiếm nơi nào có được. Chính dòng nước này đã tạo điều kiện lý tưởng để rau liệt sinh trưởng tự nhiên, bám nhẹ trên các khe đá, hấp thu dinh dưỡng trực tiếp từ dòng nước chảy thay vì từ đất.
Rau liệt có tên khoa học là Nasturtium officinale hoặc Nasturtium microphyllum, thuộc họ Cải (Brassicaceae). Đây là loài thực vật thủy sinh sống lâu năm, có tốc độ phát triển nhanh và nổi bật với vị ngọt thanh xen chút cay nhẹ. Khác với nhiều loại rau khác, rau liệt rất "khó tính", chỉ sinh trưởng ở nguồn nước sạch và mát, không thể phát triển trong môi trường nước ô nhiễm hoặc bùn đất. Chính vì vậy, nhiều người ví đây là một trong những loại rau sạch tự nhiên nhất.
Nghề trồng rau liệt ở Cồn Tiên cũng mang nhiều nét độc đáo. Người dân không cần sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật. Đầu vụ, khoảng tháng 9 hoặc tháng 10 âm lịch, họ chỉ cần lấy những gốc rau còn sót lại từ vụ trước đem cấy xuống các ruộng sỏi đá có dòng nước chảy liên tục, dùng một hòn đá nhỏ đè nhẹ để cố định gốc. Chỉ sau một thời gian ngắn, cây đã bén rễ trắng và phát triển xanh tốt.
Việc chăm sóc rau khá đơn giản vì cây chủ yếu hấp thu dinh dưỡng từ nguồn nước tự nhiên. Người trồng chỉ cần thường xuyên nhổ cỏ dại và giữ cho dòng nước luôn sạch. Những ngày thời tiết se lạnh, có nhiều sương, rau phát triển mạnh nhất, lá dày, thân giòn và xanh mướt. Nhờ tốc độ sinh trưởng nhanh, cứ khoảng 15–20 ngày người dân lại có thể thu hoạch một lứa mới.
Một điểm đặc biệt là khả năng tái sinh rất nhanh của rau liệt. Khi thu hoạch, người trồng chỉ cắt phần thân phía trên, chừa lại khoảng 20 cm. Từ phần gốc còn lại, cây nhanh chóng đâm chồi non và chỉ sau khoảng 10–12 ngày, nếu thời tiết thuận lợi, ruộng rau đã phủ kín màu xanh để tiếp tục cho thu hoạch. Mùa rau thường kéo dài từ tháng 9 âm lịch đến khoảng tháng 3 năm sau, giúp người dân có nguồn thu ổn định suốt nhiều tháng.
Trong quá trình thu hoạch, từng bó rau được buộc bằng lạt tre chẻ thủ công. Người dân chọn tre không quá già cũng không quá non để lạt vừa dẻo vừa bền, không làm dập nát thân rau. Cách làm tưởng chừng đơn giản nhưng thể hiện sự khéo léo và kinh nghiệm lâu đời của những người gắn bó với nghề trồng rau truyền thống.
Không chỉ nổi tiếng bởi độ sạch, rau liệt còn được yêu thích nhờ hương vị giòn ngọt đặc trưng. Loại rau này có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như rau liệt trộn thịt bò và trứng, xào tỏi, nấu canh hoặc ăn kèm các món lẩu. Vị ngọt tự nhiên hòa cùng chút cay nhẹ tạo nên nét đặc sắc mà khó có loại rau nào thay thế được.
Nếu như trước đây chỉ có người dân ở Quảng Trị biết tới rau liệt thì hiện nay loại rau đặc sản này đã trở thành đặc sản nổi tiếng được bán khắp nơi. Các nhà hàng cũng đưa các món từ rau liệt vào thực đơn để đãi khách. Theo khảo sát, trên chợ mạng rau liệt được bán với giá từ 40.000-70.000 đồng/kg.
