Rau móp gai từng là thứ rau dại mọc đầy ven sông, bờ ao ở các tỉnh Đông Nam Bộ, gắn với ký ức về những ngày khó khăn của người dân miền sông nước. Ít ai ngờ, loại rau từng được hái để "cứu đói" hay làm thức ăn cho gia súc nay lại trở thành đặc sản được nhiều người thành phố săn tìm. Với vị chua thanh, giòn sần sật sau khi muối, rau móp gai không chỉ xuất hiện trong bữa cơm gia đình mà còn có mặt trong thực đơn của nhiều nhà hàng, mang lại nguồn thu ổn định cho người trồng.
Rau móp gai là loại cây thân leo hoặc bò, sinh trưởng tự nhiên ở những nơi đất ẩm như ven sông, bờ suối, bờ ao, kênh rạch và các vùng trũng ngập nước. Cây phân bố nhiều tại các tỉnh Đông Nam Bộ như TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh và một số địa phương ở đồng bằng sông Cửu Long.
Đúng như tên gọi, phần thân và bẹ của cây có nhiều gai nhỏ nên việc thu hoạch khá vất vả. Tuy nhiên, phần được sử dụng làm thực phẩm lại là những đọt non còn cuộn tròn, mềm và xanh mướt. Khi chế biến, người ta sẽ tước bỏ lớp vỏ có gai bên ngoài để lấy phần lõi non bên trong.
Trước đây, rau móp gai gần như không có giá trị thương mại. Người dân chỉ hái về luộc chấm mắm, nấu canh, muối chua hoặc tận dụng làm thức ăn cho lợn. Vào những năm mất mùa hay cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, loại rau dại này trở thành nguồn rau xanh quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình vùng sông nước.
Những năm gần đây, khi xu hướng tìm về các loại rau sạch, rau đồng quê và đặc sản địa phương ngày càng phát triển, rau móp gai dần được nhiều người biết đến. Từ món ăn dân dã, loại rau này "lên đời" thành đặc sản, được bán tại các cửa hàng nông sản, chợ truyền thống và cả các sàn thương mại điện tử.
Điểm hấp dẫn của rau móp nằm ở hương vị rất riêng. Đọt non tươi có vị hơi chát nhẹ, thanh mát, thích hợp ăn sống hoặc chế biến nhiều món. Tuy nhiên, món làm nên tên tuổi của loại rau này chính là rau móp muối chua.
Sau khi được muối khoảng 2-3 ngày, rau chuyển sang màu vàng nâu, giữ được độ giòn sần sật cùng vị chua dịu tự nhiên. Chính hương vị này khiến rau móp trở thành nguyên liệu lý tưởng để chế biến hàng loạt món ngon như xào tỏi, xào thịt bò, trộn gỏi tôm, gỏi gà, nấu canh chua, ăn kèm cá kho, mắm kho hoặc nhúng lẩu.
Đặc biệt, vào dịp Tết, dưa rau móp muối chua luôn được nhiều gia đình tìm mua để chống ngán sau những bữa ăn nhiều thịt cá. Không ít cơ sở sản xuất cho biết thời điểm cuối năm thường rơi vào tình trạng "cháy hàng" vì lượng đơn đặt tăng mạnh.
Hiện nay, trên thị trường, rau móp tươi có giá dao động khoảng 35.000-45.000 đồng/kg. Trong khi đó, rau móp muối chua được bán phổ biến từ 50.000-80.000 đồng/hũ khoảng 1-1,3kg, tùy cách chế biến và quy cách đóng gói.
Do rau tươi khá khó bảo quản và nhanh già, nhiều hộ kinh doanh lựa chọn chế biến thành dưa muối, hút chân không hoặc đóng hộp để kéo dài thời gian sử dụng cũng như thuận tiện vận chuyển đến nhiều tỉnh, thành.
Không chỉ được tiêu thụ tại các chợ truyền thống, rau móp muối chua còn xuất hiện tại nhiều cửa hàng đặc sản và được khách hàng ở các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội đặt mua thường xuyên.
Nhận thấy nhu cầu thị trường ngày càng tăng, nhiều hộ dân ở các tỉnh Đông Nam Bộ đã chuyển từ việc khai thác rau mọc tự nhiên sang trồng rau móp gai với quy mô lớn hơn.
Điểm đặc biệt là cây khá dễ trồng và gần như phát triển thuận theo tự nhiên. Người dân thường đào các mương nhỏ dẫn nước từ kênh rạch vào để tạo môi trường luôn ẩm. Cây giống được cắm xuống đất tương tự như gieo mạ, sau đó hầu như không cần chăm sóc cầu kỳ, ít phải bón phân hay phun thuốc bảo vệ thực vật.
Sau khoảng một năm, cây bắt đầu cho thu hoạch. Mỗi ngày, người trồng phải đi dọc các luống để hái phần đọt non dài khoảng 30-40cm. Nếu để chậm chỉ một hoặc hai ngày, đọt sẽ già, nhiều xơ và giảm chất lượng.
Do thân cây có nhiều gai nhọn nên người thu hoạch luôn phải mặc quần áo dài, đeo bao tay để tránh bị cào xước. Bù lại, cây sinh trưởng nhanh, liên tục ra đọt mới nên có thể thu hoạch gần như hằng ngày, mang lại nguồn thu ổn định cho người trồng.
