Cây dương xỉ, tên khoa học là Pteridophyta hay Polypodiopsida, có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Cây dương xỉ sống trong nhiều môi trường sống khác nhau, từ vùng núi cao xa xôi, đến mặt đá sa mạc khô, vùng trũng nước hay cánh đồng trống. Tuy nhiên, cây dương xỉ được phát hiện nhiều nhất ở các khu rừng nhiệt đới cận xích đạo, các vùng núi cao, những nơi có bóng râm và ẩm ướt, ít có ánh nắng mặt trời.
Dương xỉ mọc dại ở bìa rừng, là loại cây quen thuộc tại các vùng quê
Dương xỉ là cây lâu năm và xanh quanh năm, với những chiếc lá nhỏ màu xanh có khía tai bèo hoặc rìa có răng cưa nhỏ lượn tròn. Tùy vào mức độ tiếp xúc ánh sáng mà có màu lá khác nhau, tiếp xúc càng nhiều thì màu lá càng sáng. Cây dương xỉ không có hoa, cơ quan sinh sản của cây dương xỉ là các túi bào tử nằm ở mặt dưới lá bào tử. Khi chín, các bào tử phát tán ra ngoài nhờ nước và gió, sau đó sinh trưởng thành cây mới.
Trên thế giới hiện có hơn 12.000 loại cây dương xỉ khác nhau, từ những cây thân nhỏ với những chiếc lá nhỏ xíu cho đến những cây có kích thước khổng lồ cao hơn 12 mét. Ở Việt Nam, cây dương xỉ có 3 loại phổ biến là dương xỉ thân gỗ (dương xỉ cổ đại, dương xỉ rừng), dương xỉ cảnh và dương xỉ thủy sinh.
Cây dương xỉ cổ đại là loài cây cảnh độc đáo, nổi bật với khả năng thanh lọc không khí và khử độc asen trong đất. Có nguồn gốc từ các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, cây hiện diện phổ biến ở Việt Nam tại ven suối, bìa rừng, và nơi có độ ẩm cao. Cây có thân gỗ lớn, cao từ 1m đến hơn 10m, với tuổi đời hàng trăm năm. Lá cây xẻ lông chim mềm mại, xanh đậm, mọc tập trung ở ngọn và sinh sản bằng bào tử.
Dương xỉ thân gỗ cổ đại có giá trị lớn, được giới cây cảnh săn lùng
Dương xỉ cảnh là loại dương xỉ rất phổ biến, cây nhỏ dạng bụi, chỉ cao khoảng từ 30cm, hầu như không có thân, lá dương xỉ cảnh dạng lá lược, sum sê xanh mướt quanh năm. Ngoài dùng để trang trí làm tiểu cảnh trong nhà thì cây dương xỉ cảnh còn có tác dụng tạo không gian xanh và thanh lọc không khí.
Cây dương xỉ thủy sinh là loại trồng trong các bể cảnh hay bể cá thủy sinh. Cây bám vào khúc gỗ nhỏ hoặc xen lẫn giữa các hốc đá trong điều kiện ánh sáng nhẹ, nhiệt độ 22 - 24 độ C và lượng CO2 trong nước sẽ được cây hấp thụ. Loại này có tốc độ sinh trưởng chậm với chiều dài từ 10cm - 30cm.
Cây dương xỉ có tán lá mềm mại, xanh quanh năm, giúp không gian sống trở nên tươi mát và gần gũi với thiên nhiên. Đây cũng là một trong những loại cây được đánh giá cao về khả năng hấp thụ bụi mịn, tăng độ ẩm không khí và góp phần cải thiện môi trường sống trong nhà.
Dương xỉ được trồng để làm sạch không gian sống
Không chỉ đẹp về hình thức cùng khả năng thanh lọc không khí, trong phong thủy, cây dương xỉ tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển và nguồn năng lượng tích cực. Nhiều người tin rằng loại cây này có thể giúp thu hút may mắn, mang lại sự bình an và tạo cảm giác thư thái cho gia chủ. Với màu xanh tươi tốt quanh năm, cây dương xỉ còn được xem là biểu tượng của sức sống bền bỉ và sự ổn định.
Chính vì vậy, dương xỉ đã được các nghệ nhân sinh vật cảnh “để mắt” tới và đưa lên chậu thành các tác phẩm bonsai đẹp lạ. Trên thị trường, dương xỉ bonsai được bán với các mức giá khác nhau tùy theo kích thước và độ tuổi của cây. Những chậu dương xỉ bonsai mini bình thủy sinh để trang trí bàn học, phòng tiếp khách, phòng bếp, trên bệ cầu thang, hoặc trong phòng họp, trên bàn làm việc… có giá chỉ từ 150.000 đồng/chậu.
Dương xỉ “lên chậu” thành tác phẩm bonsai đẹp lạ
Có những gốc dương xỉ cổ đại được “hô biến” thành bonsai và bán với giá hơn chục triệu đồng vẫn được ưa chuộng. Đặc biệt là những gốc dương xỉ rừng thân gỗ, có kích thước lớn, hoặc các dáng cây độc lạ trong tự nhiên rất hiếm và bán ra với giá đắt đỏ.
Nắm bắt xu hướng của thị trường, hiện nay nhiều hộ dân đã mở rộng mô hình trồng dương xỉ, vừa chăm sóc thành bonsai vừa bán lá. Những người đam mê dương có thể sở hữu một khu vườn vừa có dương xỉ bonsai vừa trồng để thu hoạch lá bán ra thị trường mỗi khi đến mùa, đồng thời cũng săn lùng những gốc dương xỉ rừng nhiều năm tuổi, bán với giá hơn chục triệu đồng, vẫn được nhiều người tìm kiếm.
Những gốc dương xỉ thân gỗ được trồng nhiều với giá thành cao
Theo các nghệ nhân, để chăm sóc và bảo dưỡng dương xỉ, nên đặt cây ở môi trường mát mẻ và thông gió, đặc biệt môi trường cần được giữ ẩm. Thỉnh thoảng tưới nước cho cây và chăm sóc chúng thường xuyên hơn vào thời điểm mùa khô hay mùa sinh trưởng để cây phát triển khỏe mạnh.
