Ở miền Tây có một loại rau lớn lên hoàn toàn nhờ tự nhiên, không ai gieo trồng mà vẫn xanh tốt quanh năm, đó là rau cải trời. Chúng còn có tên gọi khác khiến người nghe thấy "lạnh gáy": cải ma.
Cải trời có nguồn gốc từ khu vực Nam Á và Đông Nam Á, sau đó lan rộng sang Việt Nam. Ở miền Tây, người dân dễ dàng bắt gặp những bụi cải trời mọc thành từng cụm nhỏ ở bờ ruộng, bờ rào hay những bãi đất trống có độ ẩm xen lẫn ánh nắng. Dù không ai gieo trồng hay chăm sóc, loài rau này vẫn sinh trưởng mạnh mẽ, bất chấp nắng gắt hay mưa dầm. Có lẽ cũng vì sức sống bền bỉ ấy mà nhiều người gọi đây là "lộc trời" - thứ rau trời ban.
Về đặc điểm, cải trời là cây thân thảo, cao khoảng 30–50cm, thân nhỏ, có thể mang màu xanh đậm hoặc ánh tím nhẹ. Thân có rãnh dọc, phủ một lớp lông tơ mịn nên khi chạm vào có cảm giác hơi ráp. Lá cải trời có hình bầu dục hoặc thuôn dài, bản lá rộng vừa phải, mềm và chứa nhiều nước. Khi vò nhẹ, lá tỏa ra mùi thơm rất riêng, hơi giống mùi cây thuốc nam. Mép lá có thể có răng cưa nhỏ hoặc trơn tùy từng cây, nhưng nhìn chung đều mang vẻ mộc mạc, giản dị.
Cải trời có thể mọc quanh năm, nhưng thời điểm phát triển mạnh nhất thường từ giáp Tết đến đầu mùa hè, khi những cơn mưa đầu mùa bắt đầu xuất hiện. Lúc này, cây mọc thành từng đám xanh mướt, non tơ, rất thích hợp để hái về chế biến.
Trong ẩm thực, cải trời có thể dùng theo nhiều cách khác nhau. Khi còn non, rau có thể ăn sống, chấm cùng nước mắm, mắm kho hay ăn kèm thịt luộc, cá kho. Vị đắng nhẹ hòa cùng vị mặn và béo tạo nên một tổng thể hài hòa, càng ăn càng cuốn. Ngoài ra, cải trời còn có thể luộc hoặc xào, nhưng cần chế biến nhanh để giữ được độ giòn, màu xanh và hương thơm tự nhiên.
Tuy vậy, món ăn được xem là “linh hồn” của cải trời vẫn là các món canh. Một nồi canh cải trời nấu với cá lóc, cá rô, tép đồng hay thịt bằm tưởng chừng đơn giản nhưng lại mang hương vị khó quên. Nước canh thanh mát, rau giòn ngọt, xen lẫn chút đắng nhẹ và mùi thơm thoang thoảng như thuốc nam, thêm chút ngai ngái của đất trời – tất cả hòa quyện tạo nên một món ăn đậm chất quê. Với những ai ăn chay, cải trời nấu cùng nấm, đặc biệt là nấm mối, cũng mang lại hương vị thanh đạm nhưng không kém phần hấp dẫn.
Ngày nay, khi nhu cầu về thực phẩm sạch ngày càng tăng, cải trời không chỉ được hái ngoài tự nhiên mà còn được nhiều nông dân đưa vào trồng. Cách trồng loại rau này khá đơn giản: người ta thường lấy những gốc cải trời có sẵn ngoài đồng, cắt sát phần thân rồi đem giâm xuống đất tơi xốp, ẩm nhẹ để cây nhanh bén rễ. Khoảng cách trồng không cần quá dày, trung bình mỗi bụi cách nhau khoảng 20cm, mỗi hốc có thể trồng 2–3 cọng. Sau khi bén rễ, cây phát triển rất nhanh, gần như không cần chăm sóc nhiều ngoài việc tưới nước đều đặn ngày 1–2 lần.
Một ưu điểm lớn của cải trời là khả năng tái sinh mạnh. Sau mỗi lần cắt, từ gốc cũ cây sẽ đâm ra nhiều chồi mới, mỗi bụi có thể cho hàng chục đọt non. Nếu đất tốt và được chăm sóc hợp lý, chỉ cần vài bụi là đã có thể thu hoạch được 1kg rau. Nhờ đó, nhiều hộ dân đã tận dụng trồng cải trời như một nguồn thu nhập phụ ổn định, ít tốn công nhưng hiệu quả kinh tế khá tốt.
Tại các chợ và trên mạng, cải trời được rao bán với giá khoảng 60.000 đồng/kg. Tuy nhiên, do nguồn cung không nhiều, lại phụ thuộc vào tự nhiên nên loại rau này vẫn luôn trong tình trạng “có bao nhiêu bán hết bấy nhiêu”.
