Trong bức tranh toàn cảnh của bóng đá hiện đại, khi công nghệ truyền hình đã đạt đến mức độ phân giải siêu thực với hàng loạt dữ liệu bủa vây người xem từ mọi phía, vai trò người bình luận viên vẫn còn quá quan trọng với nhiệm vụ truyền tải cảm xúc đến với người xem.
Sự kiện lịch sử diễn ra vào tháng 3 năm 2023, khi chương trình Match of the Day của đài BBC phải phát sóng các đoạn highlight mà không hề có tiếng bình luận do một cuộc đình công, đã để lại một khoảng trống kỳ lạ và đầy ám ảnh .
Khán giả khi đó được trải nghiệm một cảm giác rợn người, trống rỗng và chợt nhận ra rằng, dù đôi khi có thể gây tranh cãi, nhưng những giọng nói phía sau micro chính là linh hồn của trận đấu.
Nghề bình luận giờ đây không chỉ đơn thuần là thuật lại diễn biến sân cỏ, mà còn là cuộc chiến không hồi kết giữa việc giữ gìn bản sắc truyền thống và sự thích nghi với kỷ nguyên số đầy biến động.
Sự thay đổi lớn nhất mà những người trong nghề cảm nhận được chính là cuộc cách mạng về khả năng tiếp cận thông tin. Peter Drury, một trong những bình luận viên gạo cội tại cả Anh và Mỹ, nhớ lại thời kỳ bắt đầu sự nghiệp với sự khác biệt sâu sắc:
"Khi tôi mới khởi đầu, tất cả những gì chúng tôi có là cuốn niên giám Rothmans (cuốn sách thống kê dữ liệu về các trận bóng) và tạp chí World Soccer mỗi tháng một lần. Trong những ngày đó, việc nghiên cứu một trận đấu ở Châu Âu thường giống như việc mò mẫm trong bóng tối, trong khi hiện nay thông tin là vô hạn".
"Tôi không chỉ nói về các con số, mà còn những thông tin lịch sử, những câu chuyện hậu trường" Tuy nhiên, sự sẵn có này cũng đi kèm với một thách thức về quyền lực truyền thông. Seb Hutchinson, bình luận viên của Sky Sports và ITV, nhận định ngày nay họ không còn là người truyền tải nội dung duy nhất:
"Khi tôi lớn lên, bình luận viên mang lại cảm giác như một cá nhân duy nhất dẫn dắt trận đấu tới người xem. Bạn tiếp nhận mọi thông tin từ họ và nó sẽ khắc sâu vào tâm trí. Bây giờ, mọi người đang làm các livestream xem bóng đá cùng viewer, video reaction."
Kỷ nguyên mạng xã hội đã thay đổi hoàn toàn cách một bình luận viên chuẩn bị cho khoảnh khắc ghi bàn. Matt Davies-Adams thừa nhận rằng sự hiện diện của các nền tảng như Instagram và X (Twitter) luôn nằm trong tiềm thức của ông khi thực hiện công việc:
"Rất nhiều thứ tôi làm bây giờ, tôi cảm thấy như dành cho mạng xã hội. Bạn biết rằng đoạn clip bàn thắng sẽ được đưa lên mạng và điều đó thực sự đi khiến tôi phải suy nghĩ một chút. Sự thống trị của mạng xã hội không còn bàn cãi đã giúp công việc của tôi tiếp cận được lượng khán giả lớn hơn."
Đối với Vicki Sparks, sự thay đổi này mang đến một áp lực thường trực về tính chính xác: "Tôi nhớ khi mới vào nghề, mình từng nói với một đồng nghiệp rằng, ít nhất đối với tôi, một khi tôi đã nói điều gì thì thì nó sẽ biến mất ngay lập tực. Bây giờ không còn như vậy nữa (với sự xuất hiện của mạng xã hội), đặc biệt là nếu bạn mắc lỗi. Nó ngay lập tức được cắt ghép và chia sẻ trực tuyến."
Một hiện tượng gây nhiều tranh cãi trong giới chuyên môn chính là sự xuất hiện của "Comm Cams" – những chiếc camera quay trực diện biểu cảm của bình luận viên trong cabin. John Murray của đài BBC Radio 5 Live bày tỏ sự e ngại về việc mất đi tính huyền ảo của nghề bình luận:
"Ban đầu tôi không chắc chắn về nó chút nào, vì tôi cảm thấy công việc này không nên bị nhìn thấy. Nên có một chút bí ẩn, theo nghĩa lànó nên là những gì khán giả tưởng tượng ra hơn là thực sự có thể nhìn thấy."
Ngược lại, Peter Drury, dù không mấy mặn mà với sự thay đổi này, vẫn phải thừa nhận sức hấp dẫn của nó đối với công chúng: "Nó không dành cho tôi nếu bạn nhìn vào những thứ đó (những chiếc camera ẩn), bạn sẽ thấy tôi lẻn ra phía góc khung hình nhiều nhất có thể. Nhưng khi Sky đặt camera quay Gary Neville và Jamie Carragher, lượng xem là qúa lớn vì vậu bạn không thể phản đối điều đó."
Trong khi đó, Vicki Sparks lại nhận thấy lợi ích từ công nghệ này để cải thiện kỹ năng trong khi bình luận trận đấu: "Xem lại chúng khiến tôi nhận ra mình đã sử dụng cơ thể nhiều đến mức nào khi bình luận. Tôi thích đứng dậy, vì khi đứng lưng, bạn sẽ cảm thấy gắn kết, tràn đầy năng lượng".
"Tôi vung tay xung quanh không hẳn vì phấn khích, mà bởi vì ngay khi bạn thể hiện điều gì đó bằng cơ thể, nó sẽ thoát ra qua giọng nói của bạn."
Sự xuất hiện của công nghệ VAR cũng tạo ra những thách thức chưa từng có trong việc "gọi tên" bàn thắng một cách quyết đoán. Matt Davies-Adams giải thích về sự khó khăn khi phải kiềm chế cảm xúc để tránh trở nên lố bịch:
"VAR khiến việc gọi các bàn thắng (trước khi được các trọng tài xác nhận tính hợp lệ) mà không nhắc đến nó trở nên thực sự khó khăn. Nếu bạn nghĩ bàn thắng có khả năng bị từ chối, thật khó để ngăn mình nói rằng: Hiện tại thì bàn thắng vẫn được tính.
Giả sử đoạn video đó được cắt ghép rồi đăng tải trên mạng xã hội mà không kèm theo các đường kẻ việt vị, người hâm mộ sẽ tự hỏi bạn đang nói cái gì vậy?."
Bện cạnh đó, Guy Mowbray đồng tình rằng ông không muốn chạy theo xu hướng la hét quá mức chỉ để tạo ra các đoạn clip viral: "Việc bình luận của tôi là dành cho cả trận đấu, tôi không hào hứng với ý nghĩ rằng cần phải gào thét quá mức để được chú ý."
Về triết lý nghề nghiệp, bình luận viên kì cựu, Peter Drury giữ một lập trường khiêm nhường nhưng kiên định về tính khách quan tuyệt đối:
"Tôi nghĩ công việc của mình tuyệt đối không nên đưa ra các ý kiến cá nhân. Tôi là người diễn đạt lại trận đấu. Khi tôi ngồi cạnh những người đã chơi 600 hay 700 trận chuyên nghiệp cho Manchester United hay Liverpool, tôi cảm thấy nó giống như một sự xúc phạm nếu mình bắt đầu thể hiện suy nghĩ của bản thân".
"Tại sao ý kiến của tôi lại quan trọng nếu nhà đài đã thuê họ (các cựu danh thủ) để làm việc đó? Tôi muốn công việc của mình là người truyền đạt các sự thật."
Trái ngược với phong cách đó, Seb Hutchinson tin rằng bình luận viên cần phải là người tạo ra điểm nhấn để giữ chân khán giả: "Một lời bình luận lôi cuốn sẽ kéo tôi vào các trận đấu nhiều hơn. Nếu đó là một trận đấu nhỏ với âm thanh nhàm chán, tôi có lẽ sẽ không muốn xem nữa. Tôi cần một thứ gì đó dẫn dắt mình vào trận đấu."
Đằng sau những phút giây thăng hoa trên sóng là một quy trình chuẩn bị khắc nghiệt mà Vicki Sparks ví như việc đi thi mỗi ngày một cách không ngừng nghỉ:
"Mọi người đôi khi ngạc nhiên về khối lượng công việc và sự chuẩn bị của chúng tôi. Nó cơ bản giống như việc làm lại kỳ thi GCSE lịch sử (bài kiểm tra tốt nghiệp cấp độ trung học tại Anh) mỗi ngày, nhưng là với bóng đá".
"Phần lớn thời gian trong tuần của tôi là ngồi một mình trên các trang web thống kê, xem highlight, làm thẻ cầu thủ, ghi nhớ mặt và số áo, tìm cách phát âm đúng tên riêng... Chúng tôi là những kẻ mọt sách thực thụ."
Áp lực công việc còn đến từ sự hỗn loạn thông tin trong tai nghe, như Seb Hutchinson tiết lộ: "Mọi người liên tục nói vào tai bạn, dù đó là đạo diễn, nhà sản xuất hay bây giờ là cả VAR. Nếu bạn thử đếm đến 10 khi có ai đó cứ nói vào tai liên tục, bạn sẽ không thể làm điều đó một cách trôi chảy được. Sẽ có những lúc bình luận viên bị lỡ nhịp vì những sự xao nhãng đó."
Cái giá của sự nghiệp đôi khi là khả năng tận hưởng bóng đá một cách thuần túy trong thời gian rảnh rỗi. John Strong từ Fox Sports chia sẻ về sự ám ảnh nghề nghiệp:
"Giống như việc khán giả tệ nhất để cùng xem một bộ phim là sinh viên điện ảnh, thì những người tồi tệ nhất để chúng ta cùng theo dõi trận đấu là những người làm truyền hình thể thao. Chúng tôi luôn phân tích: Tại sao lại cắt cảnh đó? Tại sao lại dùng góc quay rộng này? Thậm chí tôi còn tự bình luận trong đầu khi đang xem. Tôi phải ép bản thân phải tắt phần não đó đi."
Matt Davies-Adams cũng cảm nhận sự tương tự về việc niềm đam mê bị xói mònbởi công việc: "Nghề này đã hủy hoại khả năng xem và tận hưởng bóng đá của tôi. Tôi phải tự nhủ mỗi lần rằng: Hãy ngừng nghe bình luận và xem trận đấu đi, bây giờ có trong giờ làm đâu."
Kết thúc những cuộc trò chuyện, điều đọng lại lớn nhất chính là sự tôn trọng lẫn nhau giữa những người đồng nghiệp trong cabin. John Murray là cái tên nhận được sự ngưỡng mộ tuyệt đối, với Peter Drury khẳng định: "Tôi sẽ nói rằng tôi hạnh phúc nhất khi được nghe một trận bóng đá có John Murray bình luận. Ông ấy biết cách sử dụng ngôn ngữ của bóng đá, kết hợp giữa sự nhẹ nhàng và nghiêm túc là điều cực kỳ lý tưởng."
John Murray khiêm tốn khi nhận lời khen: "Tôi nghĩ những gì thoát ra khỏi miệng mình chính là tính cách thật của tôi. Nếu bạn gặp tôi ngoài đời, có lẽ bạn sẽ cảm thấy người mà bạn nghe thấy trên truyền hình chính là con người thật của tôi."
Những chia sẻ chân thực này cho thấy, dù bóng đá có thay đổi thế nào, sự kết nối con người thông qua giọng nói và kỹ năng kể chuyện của bình luận viên vẫn là điều cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn vĩnh cửu của môn thể thao vua.
