Nghiên cứu tâm lý cho thấy, đằng sau nhiều đứa trẻ hay trì hoãn hoặc có biểu hiện chống đối, thường là sự hiện diện của cách nuôi dạy mang tính kiểm soát quá mức. Khi người lớn luôn muốn con phải “ngoan”, phải làm mọi thứ theo khuôn mẫu và cố gắng rèn luyện thói quen bằng sự áp đặt, trẻ dễ cảm thấy áp lực và mất đi không gian thể hiện bản thân.
Lâu dần, các em có thể trở nên tự ti, lo lắng, ngại bày tỏ ý kiến, làm việc một cách đối phó và sợ mắc sai lầm. Thậm chí, có những trẻ còn sợ cả kỳ vọng của bố mẹ, vì lo lắng mình không đáp ứng được và sẽ bị thất vọng hay phủ nhận.
Điều quan trọng là bố mẹ cần điều chỉnh cách đồng hành, chuyển từ kiểm soát sang hỗ trợ. Vậy làm thế nào để gia đình có thể khơi dậy động lực học tập từ bên trong của trẻ?
Theo các chuyên gia gợi ý, khi vững 3 bước đơn giản sẽ giúp bố mẹ từng bước nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm và khơi dậy động lực học tập tự nhiên ở con.
Ngừng sắp xếp và để trẻ học cách có trách nhiệm
Không khó để nhận ra rằng khi trẻ thiếu ý thức trong việc học tập và sinh hoạt, người lớn lại càng có xu hướng làm thay nhiều hơn. Từ việc chuẩn bị cặp sách, nhắc nhở giờ giấc đến sắp xếp mọi việc trong ngày, sự bao bọc quá mức này vô tình khiến trẻ hình thành thói quen phụ thuộc.
Vì vậy, nếu muốn con thay đổi, trước hết bố mẹ cần học cách buông bớt sự kiểm soát và trao lại trách nhiệm cho con một cách phù hợp. Điều này không có nghĩa bỏ mặc, mà là tin tưởng và tạo cơ hội để trẻ tự trải nghiệm. Có thể bắt đầu từ những việc nhỏ như tự dọn dẹp bàn học, sắp xếp phòng riêng hay phụ giúp những công việc đơn giản trong gia đình.
Bên cạnh đó, bố mẹ nên kiên nhẫn quan sát thay vì vội vàng can thiệp. Trẻ có thể làm chưa tốt ngay từ đầu, nhưng mỗi lần thử là một lần học hỏi. Nếu người lớn làm thay quá sớm, trẻ sẽ mất đi cơ hội rèn luyện và tự tin vào bản thân. Ngược lại, khi được khuyến khích thử sức và được ghi nhận nỗ lực, trẻ sẽ dần hình thành tính tự lập và chủ động hơn.
Nếu muốn con thay đổi, trước hết bố mẹ cần học cách buông bớt sự kiểm soát và trao lại trách nhiệm cho con một cách phù hợp.
Tập trung vào lợi thế và khơi dậy sự quan tâm bằng sự công nhận
Sáng kiến học tập của trẻ thường bắt đầu từ sự hứng thú và cảm giác được ghi nhận. Vì vậy, thay vì tập trung vào những điểm chưa tốt, bố mẹ có thể dành phần lớn sự chú ý để quan sát và phát hiện những “điểm sáng” của con.
Những lời khen chân thành, cụ thể và đúng lúc sẽ có tác dụng tích cực hơn rất nhiều so với việc nhắc nhở hay phê bình liên tục. Nếu mỗi ngày trẻ chỉ nghe thấy sự thúc giục, chê trách, các em dễ rơi vào trạng thái chán nản, thiếu tự tin và dần mất đi hứng thú học tập. Ngược lại, khi được khích lệ đúng cách, trẻ sẽ cảm thấy việc học là điều tích cực và đáng mong đợi.
Bên cạnh đó, mỗi đứa trẻ đều có những điểm mạnh và nhịp phát triển riêng. Có bé yêu thích con số, có bé lại nhạy cảm với ngôn ngữ hoặc sáng tạo nghệ thuật. Khi bố mẹ kiên nhẫn quan sát và định hướng phù hợp với sở thích, năng khiếu của con, việc học sẽ trở nên hiệu quả hơn.
Nếu chưa rõ con phù hợp với điều gì, bố mẹ có thể thử nhiều hoạt động khác nhau để con trải nghiệm, từ đó dần nhận ra lĩnh vực mà con hứng thú. Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu mình thích gì, làm tốt điều gì và tự tin phát triển theo cách riêng.
Tập trung vào lợi thế và khơi dậy sự quan tâm bằng sự công nhận.
Tạo cảm giác hoàn thành và công nhận nỗ lực của con
Nhiều trẻ không hề ghét học, thậm chí vẫn rất cố gắng, nhưng vì chưa nhìn thấy kết quả rõ ràng nên dần mất đi cảm giác “mình làm được”.
Vì vậy, bố mẹ nên giúp con từng bước lấy lại cảm giác tiến bộ. Sự tự tin không đến từ những lời khen chung chung, mà được xây dựng qua những trải nghiệm thực tế.
Bố mẹ có thể bắt đầu từ những mục tiêu nhỏ, rõ ràng và phù hợp với khả năng của con. Ví dụ, thay vì yêu cầu hoàn thành cả trang bài tập, hãy chia thành từng phần ngắn. Mỗi lần hoàn thành, trẻ đều có cơ hội cảm nhận sự tiến bộ của mình.
Tạo cảm giác hoàn thành và công nhận nỗ lực của con.
Đặc biệt, hãy kiên nhẫn đồng hành cùng con trong giai đoạn đầu. Khi trẻ dần hình thành được thói quen hoàn thành mục tiêu nhỏ và cảm nhận được niềm vui từ sự tiến bộ, việc học sẽ không còn là áp lực, mà trở thành một hành trình tự nhiên và tích cực.
Nếu trẻ trong độ tuổi từ 3 - 8, việc áp dụng những bước đơn giản này một cách đều đặn có thể tạo ra thay đổi rõ rệt. Chỉ sau một thời gian ngắn, trẻ sẽ dần xây dựng được tinh thần trách nhiệm trong học tập, biết tự giác hơn và chủ động khám phá kiến thức mà không cần quá nhiều sự thúc ép từ người lớn.
