Vàng từ lâu đã giữ vị trí đặc biệt trong đời sống kinh tế của người Việt. Từ những câu nói quen thuộc như “có vàng vẫn hơn có tiền mặt” đến thói quen mua vàng tích trữ mỗi dịp có tiền nhàn rỗi, vàng dần trở thành phản xạ. Không ít người bước vào “hệ người chơi vàng” không phải bằng phân tích, mà bằng nỗi sợ tiền mất giá, biến cố bất ngờ hoặc cảm giác bị bỏ lại phía sau nếu không sở hữu thứ tài sản được cho là bền vững nhất.
Chính trong quá trình gắn bó lâu dài đó, hàng loạt lầm tưởng âm thầm hình thành và được củng cố qua năm tháng.
Vàng không phải lúc nào cũng là nơi trú ẩn an toàn
Lầm tưởng phổ biến nhất là cho rằng vàng đứng ngoài mọi biến động kinh tế. Trong suy nghĩ quen thuộc, dù thị trường tài chính lên hay xuống, vàng vẫn giữ nguyên giá trị và luôn “ở đó”.
Thực tế cho thấy, cảm giác an toàn mà vàng mang lại phần lớn đến từ tâm lý, không hoàn toàn từ bản chất. Giá vàng có thể tăng mạnh trong một số giai đoạn, nhưng cũng có những khoảng thời gian kéo dài nhiều năm gần như đi ngang. Trong những giai đoạn đó, vàng không giúp gia tăng giá trị tài sản, cũng không làm giảm bất an. Ngược lại, việc nắm giữ vàng đôi khi khiến người mua liên tục theo dõi giá, so sánh từng biến động nhỏ và tự đặt câu hỏi về thời điểm mua bán.
An toàn vì thế không nằm ở vàng, mà nằm ở mức độ kỳ vọng. Khi kỳ vọng quá lớn, vàng dễ trở thành nguồn áp lực hơn là điểm tựa.
Giữ vàng càng lâu chưa chắc đồng nghĩa với có lời
Một quan niệm khác ăn sâu là “cứ để càng lâu càng có lãi”. Thời gian được xem như đồng minh tuyệt đối của người mua vàng, đến mức nhiều người không cảm thấy cần phải hiểu rõ mình đang đầu tư vào điều gì.
Tuy nhiên, thời gian không phải lúc nào cũng đứng về phía vàng. Có những giai đoạn, nếu tính đầy đủ chi phí cơ hội – những cơ hội đầu tư khác bị bỏ lỡ – thì lợi ích từ việc giữ vàng trở nên mờ nhạt. Việc “có lời” không còn là con số tăng trên bảng giá, mà là câu hỏi liệu nguồn lực đó có được sử dụng hiệu quả hơn ở nơi khác hay không.
Trong nhiều trường hợp, giữ vàng lâu chỉ đồng nghĩa với việc kéo dài sự chờ đợi, trong khi giá trị thực tế không thay đổi đáng kể.
Mua vàng để bớt lo lắng, nhưng nỗi lo chỉ đổi hình dạng
Vàng thường được mua với kỳ vọng mang lại sự yên tâm. Cảm giác này xuất hiện rất rõ ở những thời điểm đầu, khi vàng được xem như một hành động “đúng đắn cho tương lai”.
Thế nhưng, sự yên tâm đó hiếm khi kéo dài. Sau đó là chuỗi cảm xúc quen thuộc: tiếc nuối vì mua chưa đúng lúc, băn khoăn khi giá giảm, hoặc so sánh với người khác mua được giá tốt hơn. Nỗi lo không biến mất, mà chỉ chuyển từ tiền mặt sang giá vàng.
Trong nhiều trường hợp, vàng không giúp con người thoát khỏi bất an, mà hợp thức hóa bất an. Nó khiến nỗi lo trở nên có lý do, dễ chấp nhận và được xã hội xem là thận trọng.
Không phải ai mua vàng cũng giống nhau
Một sai lầm khác là cho rằng việc mua vàng mang ý nghĩa giống nhau với tất cả mọi người. Trên thực tế, mỗi người đến với vàng từ một hoàn cảnh khác biệt.
Có người mua vàng như một phần trong chiến lược quản lý tài sản đã được tính toán kỹ. Có người mua vì thói quen gia đình truyền lại. Cũng có người mua đơn giản vì sợ mình là người duy nhất đứng ngoài khi xung quanh ai cũng nói về vàng.
Khi không hiểu rõ động cơ của chính mình, người mua dễ bị cuốn theo câu chuyện của người khác. Vàng lúc này không còn là tài sản cá nhân, mà trở thành thước đo ngầm để so sánh mức độ “an tâm” giữa những người xung quanh.
Có vàng trong tay không đồng nghĩa nắm được tương lai
Lầm tưởng sâu nhất là cho rằng sở hữu vàng đồng nghĩa với việc đã kiểm soát được tương lai. Vàng mang lại cảm giác chủ động, nhưng không thay thế được những quyết định quan trọng trong cuộc sống.
Vàng không giúp con người xác định rõ mục tiêu dài hạn, không làm giảm sự mơ hồ trước những thay đổi lớn, và cũng không tạo ra sự tự tin nếu bản thân chưa hiểu rõ mình đang lo điều gì, cần điều gì. Khi đó, dù nắm giữ bao nhiêu vàng, cảm giác bấp bênh vẫn tồn tại.
Kết bài
Sau nhiều năm gắn bó, điều quan trọng nhất mà vàng mang lại không hẳn là giá trị tài chính, mà là bài học về nhận thức. Vàng chỉ là một công cụ. Khi được đặt đúng vị trí, nó có thể hỗ trợ. Nhưng khi bị gán cho quá nhiều kỳ vọng, vàng dễ trở thành chiếc phao tâm lý hơn là giải pháp thực sự. Hiểu rõ những lầm tưởng phổ biến này có thể không khiến giá vàng thay đổi, nhưng giúp người mua thay đổi cách đứng trước những biến động của chính mình.
