Đôi khi, bố mẹ vô tình tạo nên sự so sánh, ganh tị giữa các con mà không nhận ra. Nghe có vẻ khó tin, nhưng thực tế, điều này xuất hiện trong nhiều gia đình hơn chúng ta nghĩ.
Có những bậc bố mẹ chỉ nhận ra khi đã về già rằng các con dù lễ phép, vẫn hỏi han nhưng dường như luôn giữ một khoảng cách nhất định. Mỗi lần về nhà, con chỉ ở lại một lúc rồi tìm lý do rời đi. Khi cha mẹ hỏi có chuyện gì, con chỉ nhẹ nhàng đáp: “Không có gì”.
Nhưng đôi khi, “không có gì” là cách con che giấu những cảm xúc đã tích tụ từ lâu – những lần bị so sánh, những tổn thương chưa được lắng nghe hay cảm giác mình không được đối xử công bằng.
Điều đó không có nghĩa con bất hiếu hay không yêu thương bố mẹ. Chỉ là có những vết thương nếu không được nhận ra và chữa lành từ sớm, theo thời gian có thể tạo thành một khoảng cách rất khó lấp đầy.
Bố mẹ kiểm soát: Nhân danh tình yêu thương nhưng vô tình chi phối cuộc sống của con
Xiaolin, 28 tuổi, công việc ổn định và đang có một mối quan hệ tình cảm tốt đẹp. Thế nhưng sau lần gặp bạn trai của con, mẹ cô liên tục đưa ra những lời nhận xét tiêu cực: học vấn không cao, gia đình bình thường và tương lai cũng không mấy sáng sủa.
Xiaolin cố gắng giải thích, nhưng mẹ nói: “Mẹ làm tất cả cũng vì muốn tốt cho con, con còn trẻ thì biết gì?”
Cuối cùng, cô lựa chọn chia tay. Không phải vì bạn trai không tốt, mà bởi áp lực từ những lời hỏi han, phản đối và can thiệp mỗi ngày khiến cô quá mệt mỏi.
Từ đó, Xiaolin chỉ chia sẻ với mẹ những chuyện vui, còn những điều quan trọng trong cuộc sống thì giữ lại cho riêng mình. Cô hiểu rằng càng nói nhiều, cả hai càng dễ xảy ra mâu thuẫn.
Nhiều bậc phụ huynh vô tình dùng sự kiểm soát để thể hiện tình yêu. Mọi quyết định của con đều cần được đồng ý, hay cảm xúc đều dễ bị đánh giá hoặc phủ nhận.
Theo thời gian, điều con học là cách im lặng, thu mình và tạo khoảng cách để bảo vệ bản thân.
Bố mẹ có cảm xúc bất ổn: Trẻ trở thành nơi trút giận
Có những gia đình nhìn bên ngoài dường như không xảy ra mâu thuẫn lớn, nhưng bên trong, bầu không khí lại căng thẳng. Khi bố mẹ vui vẻ, mọi người cùng trò chuyện và cười nói. Nhưng khi bố mẹ khó chịu, con cái trở nên dè dặt, một lời nói không đúng lúc cũng khiến không khí trong nhà trở nên nặng nề.
Ah Jie lớn lên trong hoàn cảnh như vậy. Bố anh vốn nóng tính. Mỗi khi công việc không thuận lợi, ông thường mang sự bực bội về nhà, lớn tiếng, thậm chí đập phá đồ đạc. Mẹ anh đã quen với điều đó và thường nhẹ nhàng nói: “Cha con vốn là người như vậy, con đừng để trong lòng.”
Nhưng với một đứa trẻ, những điều ấy dễ để lại trong tâm trí.
Không biết khi nào bố sẽ nổi giận, Ah Jie dần học cách quan sát sắc mặt, đoán ý người khác, hạn chế nói chuyện và luôn cẩn trọng trong từng hành động. Khi trưởng thành, sự nhạy cảm ấy vẫn theo anh vào những mối quan hệ thân thiết. Chỉ một chút thay đổi trong giọng nói của người yêu cũng có thể khiến anh lo lắng, tự hỏi liệu mình có làm điều gì sai hay không.
Theo góc nhìn tâm lý, đây là cách một đứa trẻ học cách thích nghi với môi trường cảm xúc thiếu ổn định.
Khi lớn lên trong một gia đình mà cảm xúc của bố mẹ thường thay đổi khó đoán, trẻ có thể hình thành những “cách tự bảo vệ” để cảm thấy an toàn hơn.
Bố mẹ thiên vị, so sánh giữa các con
Có những gia đình không cố ý làm tổn thương con, nhưng lại vô tình tạo ra khoảng cách giữa các anh chị em bằng những lời so sánh: “Sao con không được như anh?”, “Em ngoan hơn con nhiều”, “Anh là con trai nên phải giỏi hơn em”…
Ví dụ, khi trẻ lớn thường xuyên được khen trong khi các em bị đem ra so sánh, các con có thể dần cảm thấy mình kém cỏi hoặc không được bố mẹ yêu thương. Lâu dần, sự so sánh làm con mất tự tin, tình cảm giữa các con dễ xuất hiện ganh tị, cạnh tranh và khoảng cách.
Bố mẹ hiện diện nhưng thiếu kết nối: Đôi khi sự thờ ơ còn khiến con tổn thương hơn cả việc vắng mặt
Bố mẹ ở nhà mỗi ngày, nhưng lại không thực sự hiện diện trong thế giới của con.
Ví dụ, bố ngồi trên sofa xem điện thoại. Con chạy đến hào hứng kể: “Bố ơi, hôm nay con…” nhưng chỉ nhận lại một tiếng “Ừ” hờ hững mà không có ánh mắt hay sự đáp lại. Câu chuyện còn chưa kể xong, con đã lặng lẽ bỏ đi.
Những đứa trẻ lớn lên trong sự thiếu kết nối cảm xúc dễ hình thành những cách ứng phó khác nhau, một số luôn khao khát được quan tâm và cần sự trấn an, trong khi số khác dần khép mình, không còn mong đợi sự quan tâm từ bất kỳ ai.
Đằng sau cả hai cách phản ứng ấy có thể là nhu cầu được nhìn thấy, lắng nghe và cảm nhận rằng mình quan trọng.
Thực tế, phần lớn phụ huynh đều đang học cách làm cha mẹ trong khi cũng mang theo những áp lực và tổn thương riêng. Nhưng nếu những cách ứng xử chưa phù hợp không được nhận ra, có thể vô tình lặp lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.
